22 februari 2016

Het twijfelachtige effect van McMindfulness

Mindfulness is het wonderrecept: als ik de populaire media mag geloven, geneest, herstelt én voorkomt het o.a. depressies, burn-out, buikpijn, slapeloosheid en ingegroeide teennagels. Neem de DSM V, sla een lemma aan en mindfulness werkt. Je moet wel een zwart hemd dragen, op katoenen sokken lopen en van bamboe geweven ondergoed dragen. Het World Economic Forum, de jaarlijkse bijeenkomst in Davos voor de heersers van het universum, hield recent voor het eerst een zogeheten ‘mindfulness meditatie’-sessie. Allemaal nonsens, zegt Miguel Farias in een interview in een Nederlands maandblad.

Hij wijst er op dat in het Boeddhisme meditatie vooral bedoeld is voor mensen die niet geletterd zijn of niet intelligent genoeg om de geschriften fatsoenlijk te bestuderen. Voor wie zoekt naar persoonlijke transformatie in een spirituele context werd meditatie hooguit gezien als een middel, maar niet eens het beste middel. Dus toch voor CEO's en toppolitici?

Deze professor psychologie was nochtans een believer toen hij in 2010 aan de universiteit van Oxford  's werelds eerste gerandomiseerde, gecontroleerde studie opzette naar de effecten van yoga en meditatie, noem het mindfulness,  in gevangenissen. Tegenwoordig leidt hij aan de universiteit van Coventry een groep wetenschappers rondom de hersenen, geloof en gedrag. Hij ontdekte dat gevangenen die meededen minder stress en een algeheel betere gemoedstoestand rapporteerden en beter in staat waren om hun impulsen te bedwingen.

Maar toen hij in de vakliteratuur op zoek ging naar de wetenschappelijke onderbouwing voor zijn overtuigingen, raakte hij ontmoedigd. Hij kon het niet vinden. De 42-jarige Portugese psycholoog moest uiteindelijk teleurgesteld concluderen dat meditatie wel ‘een gematigd positief effect' heeft bij zorgen, somberheid en stress, maar dat andere ontspanningstechnieken net zo goed werken. Zijn boek, The Buddha Pill. Can Meditation ­Change You?, werd een genuanceerde blik op de mythes rondom meditatie en mindfulness. "

Meditatie, mindfulness en yoga zouden niet alleen angsten en depressies bestrijden," zegt hij," ze zouden je ook minder angstig en depressief maken. Helaas, vrijwel alles wat we erover lezen in de media is zwaar overdreven." Miguel Farias wijt dit aan de gebrekkelijke studies, ook van gerenommeerde wetenschappers in gevestigde vakliteratuur. "Er zijn heel veel methodologische uitdagingen als je een studie wilt doen naar de effecten van meditatie. Er is geen placebo, zelden een willekeurige selectie van deelnemers en de groepen zijn vaak te klein.

Elke studie moet een controlegroep hebben die niet mediteert, zodat je kunt vergelijken. Als je kiest voor een inactieve controlegroep van wie helemaal geen enkele extra inspanning wordt gevraagd, zien we doorgaans een positief effect voor de groep die mediteert. Maar als je de controlegroep ontspanningsoefeningen laat doen, of hypnotiseert, of een andere therapeutische behandeling geeft, vervalt het effect, omdat beide groepen vergelijkbare vooruitgang laten zien."

Oefening baart ook al geen kunst bij mindfulness: "Bij mensen die al jaren mediteren, nemen de positieve effecten juist af," zegt Farias. Het effect stabiliseert al vrij snel. Dat blijkt ook uit analyse van de hersenen. "Als je iets nieuws leert, zoals een techniek om te mediteren, zie je allerlei nieuwe neurale paden ontstaan tijdens die eerste weken. Dat is heel gezond. Maar wanneer je er langer mee doorgaat, stoppen je hersenen daarmee. Er is dus geen sterker effect als je langer mediteert."

CEO's en toppolitici laten mediteren om ze zorgzamer en barmhartiger  te maken werkt dus niet. "Ja, wanneer je een groep mensen laat mediteren op woorden als "compassie" en "empathie", dan blijkt dat ze na afloop – hoe verrassend! – zorgzamer zijn wanneer je ze ernaar vraagt. Duh! Trouwens, er zijn andere, effectievere manieren wanneer je mensen wilt helpen om beter voor anderen te zorgen, bijvoorbeeld door ouderwetse gedragstherapie of door op beleidsniveau goed gedrag te belonen. Ik besef dat het niet zo hip is als mindfulness. Laten we niet vergeten dat meditatie in de oosterse spirituele traditie nooit is bedoeld om mensen kalmer en meer ontspannen te maken.

Meditatie was bedoeld om mensen op te schudden en uit te dagen te zijn wie ze werkelijk zijn. Dan mag het niet verbazen dat deze techniek vandaag – zelfs wanneer die wordt toegepast in een seculiere context – zorgt voor ongebruikelijke, ongemakkelijke ervaringen.  Ik gebruik meditatie niet zelden om even verlost te zijn van alledaagse problemen waar ik mee te maken heb. Ik heb doorgaans helemaal geen zin in een confrontatie met mezelf; ik ben gewoon op zoek naar wat wel het rode-ballon-effect heet, vernoemd naar Le ballon rouge, een Franse film over een jongen die wordt gepest en met een rode ballon wegvliegt van al zijn problemen."

"Onze veronderstelling dat mindfulness alleen maar goed kan zijn, is simpelweg naïef en niet juist. We hebben allerlei exotische ideeën bij meditatie. We denken maar al te snel dat het boeddhisme uiterst vreedzaam is en dat boeddhisten nooit geweld gebruiken, maar in landen als Thailand, Sri Lanka en Myanmar weten ze wel beter. Dat is ook niet iets van vandaag; in de geschiedenis zijn mensen net zo gewelddadig bekeerd tot het boeddhisme als elders tot het christendom.

We lijken hier in het Westen collectief te denken dat het boeddhisme heel rationeel is en vergeten graag de uitgesproken ideeën over bovennatuurlijke krachten. Ik vind dat wonderlijk. Zo krijg je juist een moderne, Westerse opvatting van het boeddhisme, die in niets lijkt op wat traditionele boeddhisten dachten en al helemaal niet wat de Boeddha zelf heeft gezegd."

Farias hekelt de westerse mindfulness­industrie. "Toen ineens allerlei managers en directeuren gingen mediteren, merkte een commentator eens cynisch op dat het westerse kapitalisme meer heeft gedaan om de oosterse spiritualiteit te veranderen dan andersom. McMindfulness wordt het wel eens genoemd. Daar zit wel wat in."

Het uitgebreide interview verscheen in VN en is enkel voor abonnees toegankelijk.

Marc van Impe

 

Bron: MediQuality

19:14 Gepost door Marc van Impe | Permalink | Commentaren (0)