21 november 2016

Dirk De Wachter en de cultus van het Trumpisme

Ik zit in de brasserie en luister naar een gesprek aan het tafeltje naast het mijne. Het gaat over de euthanasie van iemand die beide gesprekspartners blijkbaar goed kennen. Geen detail blijft onbesproken. Mijn vongole smaken al lang niet meer.

Dan hebben ze het over de datum. Wanneer het best uit zou komen. Het cynisme kent blijkbaar geen grenzen. Ze vinden het blijkbaar een goede grap. Bij het afrekenen vraagt de patron of ik die twee hipsters niet ken? Het blijken scenarioschrijvers te zijn bij een van de commerciële omroepen. We zitten hier nu eenmaal vlakbij de Vlaamse media-enclave.

Het is een voorbeeld van de parallelle wereld waarin we leven: de wereld van het amusement en de wereld van informatie. Ik bedenk dat de Trump-kiezers tot de eerste wereld horen, zoals het vrouwtje dat in de supermarkt hoogst verbaasd vertelde hoe een soapster die toch al weken geleden begraven werd, plots voor haar aan de kassa stond. Die wereld waarin zij leeft is een postmodernistische weergave van de werkelijkheid zoals ze door producers en scenarioschrijvers geïnterpreteerd wordt.

Die wereld is eigenlijk Nietzscheaans: er zijn geen feiten, alleen interpretaties. Nietzsche leefde bij de gedachte dat wie de macht heeft, gelijk heeft. Karl Rove, de beruchte maar zeer intelligente adviseur van George W. Busch zei het zo: "Als wij handelen, scheppen we onze eigen werkelijkheid, en terwijl jullie die werkelijkheid grondig bestuderen, zullen wij weer handelen en zo weer nieuwe werkelijkheden scheppen." Machiavelli, Mussolini en Berlusconi zijn daar mooie voorbeelden van.

Een van de gemeenschappelijke tactieken van die manipulatoren is de voorstelling van de werkelijkheid als een poel van problemen, kwalen die alleen zij, de uitverkorenen kunnen verhelpen. Ze stellen vragen, maar geven geen echte antwoorden.

Daaraan moest ik denken toen ik het boek van de Vlaamse psychiater Dirk De Wachter las. Als een kroniek van de grote kwalen van deze tijd, zo leest zijn derde boek. De Wachter (56) is in Vlaanderen, dankzij de media en zijn zorgvuldig onderhouden pose, een van de populaire idolen. Hij zegt dat hij het liefst in de duisternis werkt, maar vind dat hij aan die duisternis een stem moet geven, dus begeeft hij zich het liefst in de spotlights.

Hij gaat een genuanceerde, inwendige monoloog aan met de beulen van 'de gevoelige, bange mens in een razendsnel veranderende wereld'. En denkt dat ‘de sociale media, dat die krachten, zoals ook het hedonisme, te ver doorgeschoten zijn.' De wereld waarin we leven, doet pijn. ‘Ze tonen de zinloosheid van het bestaan. De mensen die bij me komen, botsen op de vraag: "Wat doe ik hier eigenlijk? Wat moet ik doen?"

"Als het niet leuk is of vooruitgaat, wenkt een groot, gapend gat. Dat hoor ik élke dag en dat is vrij nieuw" (D. de Wachter).

We hebben God verstoten en ons daarna ingegraven, blind voor de "andere". In mijn praktijk staat die "andere" elke dag voor mijn deur. We moeten ons dringend resetten.' De Wachter vermijdt Nietzsche maar grijpt naar het principe van ‘het binnenlaten van die ‘andere', naar de filosofie van Emmanuel Levinas. Tegelijk kunnen we die ‘andere' nooit echt kennen. Dat lijkt een paradox.'

Dirk de Wachter grossiert in uitspraken van andere schrijvers en filosofen: Barthes, Levinas, Coetzee, Houellebecq, Heidegger, IJsseling. Dat klinkt indrukwekkend. Er zijn vrolijker jongens. Maar De Wachter heeft iets tegen ironie. ‘Ironie is te vaak een masker om je onmacht te verbergen, en we hebben er te veel van. Ironisch spreken over de liefde bijvoorbeeld vind ik verschrikkelijk. De hele kunstwereld is zozeer in ironie verdronken dat ze betekenisloos geworden is. Verbindingen zoeken, je engageren lijken me vandaag veel belangrijker.'

Dirk De Wachter (56) kreeg van zijn bewonderaars de bijnaam ‘Nick Cave'. Zo poseert hij ook graag. Een hoog voorhoofd, ietwat puilende ogen, wild zwart ongekamd haar in een middenstreep. Hij koketteert met het feit dat dames op hem verliefd worden. Een psychiater moet niet alleen vrolijk tateren, maar ook mensen naar de keel grijpen, zegt hij. Ik lees in een interview dat zijn vrouw, die huisarts is, hem met zijn voeten op de grond zet.

Zij zegt: ‘Dirk, maak je geen illusies. Bij de helft van de mensen die Borderline Times (zijn vorige boek) kochten, staat het boek nog ongelezen in de kast. Ze kopen het omdat het wordt gehypet via Facebook, YouTube en Twitter'. Zijn grootste angst is ‘dat mensen een quote uit mijn boek halen en concluderen dat ik een onnozelaar ben. Cynisme is de grootste vijand hè, dat slaat alles dood.' Zelfkennis is het begin van alle wijsheid.

Een voorlaatste citaat: "Toen ik op de radio vertelde dat het geen kwaad kan als mensen een klein beetje ongelukkig zijn, reageerde een luisteraar met de woorden: ‘Ik word heel ongelukkig als ik zijn kop zie.' Nu ja, dat deed mij weinig. Dat heeft geen grond. Maar als verstandige mensen vinden dat ik baarlijke nonsens vertel, dan doet mij dat zeer veel pijn." En dit is niet Donald Trump: „Ik mag hopen dat ik geen allemansvriend ben. Liever denk ik dat ik voorbij de partijpolitieke analyses kan denken."

Ik leg het boek weg bij het steeds hoger wordende stapeltje bij de deur. Tijd voor een herfstwandeling.

Dirk de Wachter: De wereld van De Wachter. Uitgeverij LannooCampus, 190 blz, € 19,99.

Marc van Impe

Bron: MediQuality

20:28 Gepost door Marc van Impe | Permalink | Commentaren (0)