09 mei 2016

De minister is gewaarschuwd

Een paar weken geleden, het was een zondagavond en iedereen was in een opperbeste stemming want ook toen werden er prijzen uitgereikt, kreeg ik van een van de topambtenaren van de rijksdienst voor ziekte- en invaliditeitsverzekering te horen dat hij elk verder contact met mij zou vermijden. We waren niet meer on speaking terms. Ik zit vijfenveertig jaar in dit vak en het was de tweede maal dat iemand me dit toesnauwde. De eerste maal was ik daar behoorlijk van onder de indruk. Het was een toenmalige socialistische minister van Justitie die er zijn opdracht van gemaakt had het land te zuiveren van vuilschrijvers en pornografen, waaronder een winnaar van de staatsprijs voor literatuur. Niemand die zich deze morele scherpslijper nog herinnert.


Ook nu betrof het iemand van linkse signatuur. Waarom was hij boos? MediQuality had geschreven hoe hij bedacht had dat patiënten met een ongezonde levensstijl geen dure medicatie zouden terugbetaald krijgen. Ik had hem daarin persoonlijk geciteerd en dat nam hij me verschrikkelijk kwalijk. Het weze zo. Ik zag het konijn in hoofd en zag dat hij in werkelijkheid angstig was.


Ik ben in de journalistiek begonnen met een denkfout. Ik heb ooit gedacht dat de mensen die ik interviewde, die ik om hun wijsheid vroeg, net zo dachten als ik en het beste voorhadden. De waarheid is hard bij les. Meer dan eens heb ik me in de maling laten nemen. Dat was een denkfout.


Toen las ik bij Suzanne Weusten, die Het abc van de denkfout schreef, dat een denkfout een systematische afwijking is van rationeel denken. Ik ging ervan uit dat de andere even rationeel dacht als ik. Ik was dus niet de enige. Gelukkig. Rationeel denken hoeft niet per se het beste resultaat op te leveren, zegt Wuesten. De mens laat zich het systematisch misleiden en het liefst in zijn voordeel. Het erge is dus dat vanuit ons persoonlijk perspectief bekeken denkfouten ons iets opleveren. Quod non. We bedriegen onszelf.


Voor de lol: de denkfouten zoals Wuesten die oplijst.
Een eerste denkfout is dat we onszelf niet alleen voorliegen, we maken die leugen ook nog acceptabel.
Een tweede denkfout is denken in formules van oorzaak en gevolg wat ons de idee geeft dat we greep hebben op de zaak.
Een derde fout is dat we onze wensen aan de werkelijkheid aanpassen.
Nog een vierde fout is dat we niet met onzekerheid kunnen omgaan. Dus maken we onze eigen zekerheid. Hoort u uzelf hardop liegen? Ik wel, soms.
Een vijfde fout is onze afkeer van verlies.
En een zesde fout is onze zelfoverschatting, wat dan weer leidt tot risicovol gedrag of iets wat durf heet, vaak met fatale afloop.
En de zevende fout is het groepsdenken, het toegeven aan de druk van de groep waar we ons bij rekenen. Dat leidt tot conformisme.
Als je die zeven fouten zo op een rijtje ziet dan vraag je je af hoe lang we nog onszelf voor de gek gaan houden.


Gelukkig ben ik een solutionist en zie de werkelijkheid als verzameling oplosbare problemen. Maar één zaak is zeker, ik vermijd de man met een konijn in zijn hoofd.


Dat brengt me bij MediQuality. Een modern medium moet verantwoording afleggen aan zijn lezers. Ook in de medische vakpers krijgen sommigen af te rekenen met teruglopende lezersaantallen. Hoe komt dat? Door het Internet? Door de ontlezing? Door de veranderende mentaliteit bij de nieuwe generaties van tegenwoordig? 

Om die vraag te beantwoorden, moeten we ons afvragen wat eigenlijk de taak is van de media. De media zijn de waakhond van de democratie, zegt men. Verder wordt de journalistiek in de meeste theorieën geacht een platform te bieden aan iedereen die een forum zoekt, zodat niet alleen de media zelf maar ook individuen en belangengroepen druk kunnen uitoefenen op het bewind en de andere actoren. Als derde taak zouden media burgers moeten voorzien van een sterke informatiepositie zodat zij hun democratische rechten kunnen uitoefenen. Ze vormt de basis voor persvrijheid. Ook in de medische vakpers.


De taken die media worden toebedeeld, worden onderschreven als de ‘social responsibility theory', dat benadrukt de maatschappelijke rol van de pers. Maar de pers is ook een commercieel medium. En dat betekent niet alleen individuele rechten en vrijheid zonder restricties, maar journalistiek met maatschappelijke verantwoordelijkheid die actief de dialoog met zijn lezer aangaat. Dat is de unieke positie van MediQuality.


MediQuality heeft maar één taak: Het nieuws te brengen zonder aanzien des persoons of instanties. Als daar een onthulling uitrolt die gevestigde machten niet aanstaat, soit. MediQuality moet duiden, vragen stellen, commentaar geven, leuk en entertainend zijn, tot denkend aanzetten, maar MediQuality is vooral geen waakhond. Wij wantrouwen de overheid niet, maar houden ze wel in het oog. De minister is gewaarschuwd.


Marc van Impe

Bron: MediQuality

10:39 Gepost door Marc van Impe | Permalink | Commentaren (0)

06 juni 2013

De solutionist

Er is nu een maand overheen gegaan. Met het weer klaart ook het humeur op. Je hebt een denkfout gemaakt, zegt de geleerde vrouw, je hebt eens te meer gedacht dat je opponent net zo denkt als jij en het beste voorheeft. De waarheid is hard bij les. Eens te meer heb ik me in de maling laten nemen. Waarom toch? Ik zag het toch aankomen? Dan valt mijn oog op een artikel van Suzanne Wuesten, die Het abc van de  denkfout schreef. Een denkfout zegt ze is een systematische afwijking van rationeel denken dat gebaseerd is op logisch redeneren en correct onderbouwd wordt met argumenten. Precies zoals ik de denkfout gemaakt heb: ik ging ervan uit dat de andere even rationeel dacht als ik. Rationeel denken hoeft niet per se het beste resultaat op te leveren, zegt Wuesten. De mens laat zich het systematisch misleiden en het liefst in zijn voordeel. Het erge is dus dat vanuit ons persoonlijk perspectief bekeken denkfouten ons iets opleveren. Quod non. We bedriegen onszelf. Wuesten lijst de denkfouten op. Een eerste denkfout is de vooringenomenheid alsof we de verhalen die we graag horen zelf regisseren. We liegen onszelf niet alleen voor, we maken die leugen ook nog acceptabel. Een tweede denkfout is denken in formules van oorzaak en gevolg. Terwijl de werkelijkheid vaak veel complexer is. Maar denken in oorzaak en gevolg geeft ons de idee dat we greep hebben op de zaak. Terwijl correlatie niet altijd een causale relatie inhoudt. Een derde fout is onze behoefte aan harmonie. We houden niet van tegenstrijdigheden en incongruentie. Integendeel, we willen dat ons gedrag overeenstemt met onze principes en onze wensen corresponderen met de werkelijkheid. Als die verandert passen we desnoods onze wensen aan. Nog een vierde fout is dat we niet met onzekerheid kunnen omgaan. Dus maken we onze eigen zekerheid. Hoort u uzelf hardop liegen? Ik wel, soms. Een vijfde fout is onze afkeer van verlies. En een zesde fout is onze zelfoverschatting, wat dan weer leidt tot risicovol gedrag of iets wat durf heet, vaak met fatale afloop. En de zevende fout is het groepsdenken, het toegeven aan de druk van de groep waar we ons bij rekenen.  Dat leidt tot conformisme. En daar werd ooit een mooie Italiaanse film over gedraaid. Als je die zeven fouten zo op een rijtje ziet dan vraag je je af hoe lang we nog onszelf voor de gek gaan houden. Gelukkig kunnen we dat alles tegen gaan door met heuristieken, mentale vuistregels, de werkelijkheid te verwerken om zo verlamming te vermijden. Zoekt en gij zult vinden, zegt Mattheus (Mat 7.7). Ik een ben een solutionist en zie de werkelijkheid als verzameling oplosbare problemen. Maar een zaak is zeker, nooit doe ik nog zaken met een man met een konijn in zijn hoofd.

Marc van Impe

ISBN: 9789081359245; Publicatiedatum: 01/06/2013; Uitgever: De Argumentenfabriek; Titel Reeks: Helder denken; Suzanne Wuesten: Hoe we onszelf voor de gek houden. Het abc van denkfouten.

19:53 Gepost door Marc van Impe | Permalink | Commentaren (0)