22 maart 2017

Eén jaar het vertrouwen kwijt


Ik lees in de krant hoe een dame, die zelf niet gewond noch aanwezig was bij één van de aanslagen van 22 maart, zich toch een slachtoffer beschouwt. Ze durft de metro niet meer in. Ze panikeert als ze iemand in de straat ziet met een rugzak.


Ze durft niet meer naar festivals want ze heeft een hekel aan massa's gekregen. Ze heeft geen vertrouwen meer in medeburgers met een getaande huid of een migratieachtergrond. Kortom ze lijdt aan het syndroom dat zowel psychologen en bookmakers zo goed kennen "saliency bias." Bijzondere, dramatische gebeurtenissen, zoals de aanslagen van Zaventem en Maalbeek maken zo'n indruk dat het vermogen om objectief te denken over bepaalde zaken zodat deze uit hun oorzakelijk verband gerukt worden. Daarbij wordt een fundamentele attributiefout gemaakt: gedragingen van alle moslims worden toegeschreven aan de persoonlijkheid of het karakter van enkele anderen, in deze: de terroristen.


Het is dus een traumatische vorm van vooringenomenheid. Wie in zijn directe omgeving geconfronteerd wordt met het nieuws over geweld wordt angstiger, hoewel de kans om gekwetst te worden ongewijzigd en zeer klein blijft. Sinds 22 maart werden er meer mensen zwaar gewond of om het leven gekomen door verkeersongevallen dan door terrorisme. Een zwaar verkeersongeval vergeet je, maar het karakteristieke van de terroristische aanslag zorgt er voor dat die niet uit het geheugen gewist wordt en wordt gelinkt aan de kans dat deze gebeurtenis zich herhaalt. 22 maart is zo uniek en zo makkelijk te herinneren dat mensen dit bijgevolg een enorm belang toeschrijven. Zowel politiekers als populistische charlatans profiteren daarvan. "Er moeten maatregelen genomen worden." En die zullen zij uiteraard nemen. De discussie over de verlenging van de voorhechtenis -van 24 naar 72, nee 48 uur- is daar een voorbeeld van. De minister van Justitie zegt dat hij "met 48 uur kan leven". Zover staan we één jaar na 22 maart.


Ik vroeg mijn werkster, die elke dinsdag keurig met een hoofddoek om en in het Frans, onze woning schoonhoudt of zij nog aan die fatale datum denkt. Ze doet alsof ze mijn vraag niet verstaat. Zoals ze doet of de fles single malt limonade bevat. En ontkent dat ze familie is van mijn collega Hind Fraihi, want geen goede moslima. Zij lijdt aan Verneinung. Ik probeer me voor te stellen hoe de terroristen hun laatste nacht hebben doorgebracht. Niet wat ze deden maar wat ze toen dachten. Dachten ze, "Straks ga ik in het midden van het rijtuig staan, bij de deur, daar maak ik het grootste aantal slachtoffers. Of : "Ik rij mijn bagage naar de incheckbalie en dood zoveel mogelijk reizigers."? En dachten de twee die afhaakten: "Laat mijn kompanen maar doen, ik geloof toch niet helemaal in het paradijs. Op het laatste moment loop ik lekker weg."? Hun daden pijnigen niet mijn geheugen maar mijn morele verbeelding. Hoe moet ik mij dit voorstellen?


Vanuit mijn raam zie ik de uitloper van wat sinds 22 maart de Kanaalzone heet. We lopen er elke dag langs. Multicultureel Vilvoorde komt hier spelen. Het zijn banale jongens en meisjes. Ze laten hun lege chipszakjes slingeren. Ze drinken blikjes cola uit de Lidl. Af en toe wordt er een fiets gepikt. Soms staat er één ongevraagd in onze garage. Tegen de avond wordt er wel eens gedeald. Verliefde koppeltjes zitten aan de steiger bij het kanaal. Een paar jaar geleden dacht ik er niets bij. Nu denk ik: "Loopt hier een toekomstige Mohamed Abrini, een Osama Krayem?" En dan: "Dit is ook het Vilvoorde van de zestienjarige Othman El Hammouchi die vorig jaar de Belgische Filosofie Olympiade won." Van hem, die begon met de lectuur van de Hayy Ibn Yaqzan van de 12de eeuwse Marokkaan Ibn Tufayl en die nu dweept met Kant en Socrates, lees ik de uitspraak: "Mensen hebben de gave van de rede, maar ze gebruiken ze niet." Hij lijdt niet aan saliency bias. Hij wil naar Cambridge. Uit zijn middelbare school, het Koninklijk Atheneum, vertrokken twee Syriëstrijders.


Het miezert buiten maar er is hoop.


Marc van Impe

Bron: MediQuality

09:02 Gepost door Marc van Impe | Permalink | Commentaren (0)

17 november 2015

Parijs: het drama van de romantiek

De serie aanslagen in Parijs slaan ons met verbijstering, ongeloof, verontwaardiging, woede en verdriet. Het gevaar bestaat dat we ons door onze emoties laten meeslepen. Onderstaande column geeft geen verslag van de feiten. Die zijn u bekend. Dit is een poging, een essay in de eerste betekenis van het woord, om in het reine te komen met dit trauma. Hiervoor spraken we met en luisterden we naar deskundigen binnen en buiten de moslimwereld. De conclusie is dat de frustratie die aan de basis ligt van dit drama veroorzaakt wordt door een gebrek aan intellectuele bagage, aan cultureel inzicht, aan maturiteit en een vlucht in een romantisch maar afschuwelijk wereldbeeld. Het is niet toevallig dat de daders toesloegen in de meest romantische stad van het Westen.
"Jullie hebben de opdracht gekregen om de ongelovigen te bestrijden, waar wachten jullie nog op? Er zijn wapens en auto's beschikbaar en doelwitten klaar om te worden geraakt", zegt de bebaarde IS-strijder van het Al-Hayat Media Centrum in het Arabisch. En tot ons: "Jullie zullen zelfs in angst naar de markt gaan". Vrijdagavond kwam het horrorscenario uit: een gecoördineerde aanslagengolf tijdens een groot evenement.
De moorden tonen aan dat de terroristen hun werkveld aan het verleggen zijn, namelijk vanuit specifiek gekozen "intellectuele" doelwitten – de redactie van een satirisch blad, een joodse supermarkt, een kazerne, en vanuit vervolgens iconische 'harde' doelwitten als transportmiddelen – vliegtuigen, treinen, metro's- ,  naar softe publieke doelwitten – concertzaal, restaurant, café, stadion- waar mensen willekeurig kunnen vermoord worden. De terreur kiest nu de weg van de minste weerstand in combinatie met een maximale 'opbrengst' volgens hun doelstellingen. Dit is een romantische benadering van de terreur. En dat zou wel eens een vergissing kunnen zijn. De moslim terrorist dreigt de weinige sympathie die hij bij een bepaalde groep had, te verliezen.
We kunnen alleen maar speculeren over wat de toekomst zal brengen. Vanaf nu leven we onder, wat de Fransen gemeenzaam, de "code rouge" zijn gaan noemen. 
In dat nieuwe klimaat moet er een maatschappelijk debat komen over onze bereidheid om terreur te voorkomen. En dat moet over meer gaan dan het opvoeren van politie- en legeraanwezigheid. We moeten niet alleen nadenken over welke 'intelligente' maatregelen we proactief kunnen bedenken, zonder dat privacy en transparantie een probleem vormen voor elkaar. Maar daarnaast we moeten met de moslimgemeenschap zelf de vraag stellen hoe deze de moslim identiteit zich daadwerkelijk kan integreren in het Europese wereldbeeld.
Het is en blijft een groot taboe om vast te stellen dat aan die terreur een etnische component vast zit. Onze overheid schiet hierin tekort.  Maar ook de moslimgemeenschap blijft in gebreke, zegt de Gentse imam Khalid Benhaddou, coördinator van een team islamexperts, die wil beginnen bij het onderwijs in de moskee zelf. In Vlaanderen is officieel bekend dat slechts 10 van de 50 erkende imams Nederlands spreken. In Franstalig België zijn gelijkaardige cijfers over de kennis van het Frans zelfs niet bekend.
Ook de Moslim Executieve moet erkennen dat ze geen enkele controle heeft op de inhoud en de kwaliteit van het religieus onderricht. Wat iedereen wél erkent is dat de rationaliteit in de moslimgemeenschap zoek is. De moslims die ten koste van hun eigen geluk blijven volharden in de mythe van hun eigen gelijk, verliezen het zicht op een normaal leven. De moslim moet leren ruzie maken, moet leren ervaren dat een verschil van mening niet tot geweld en doodslag moet leiden, maar dat zoiets verfrissend kan zijn. In die voortdurende frustratie zit de oorzaak van alles.  
Nee, ik wil niet de "gewone" moslims op één hoop gooien met blinde terroristen. Uiteraard zal de goegemeente opnieuw van die gewone moslims eisen dat zij zich distantiëren van hun ontspoorde geloofsgenoten. En in de nieuwsshows op TV mogen moslims nog maar eens verklaren dat dit niets met de Islam te maken heeft. Maar ze vergeten dan wel dat het sinds decennia niet gaat over Hindoes, Boeddhisten, Confucianisten, Taoïsten, Evangelisten, Wederdopers of andere Christelijke derivaten. Het debat gaat over de vraag wat er aan de hand is met een godsdienst die voortdurend dit soort geweld produceert. Dat debat moet zowel binnen die godsdienst als daarbuiten op gang komen. Anders dan in Frankrijk hebben we in ons land altijd geïnvesteerd in de relatie met de moslimgemeenschap. We mogen van die investering iets terug verwachten. Vooral omdat  in die gemeenschappen essentiële informatie beschikbaar is over wat er dreigt te ontsporen en dus wat er op terroristisch vlak te gebeuren staat.
Ik las recent een boek over het Duitsland na de Nazi's. Het was niet zo dat geweld, racisme en onderdrukking bij de ziel van de Duitsers hoorde. Alleen hadden al die "goede" Duitsers zich niet tijdig verzet tegen de steeds toenemende terreur en dwingelandij. Na de oorlog startten de bezetters een denazificatieprogramma op . Elke Duitser vanaf de middelbare school moest dit programma volgen, dat door  "goede" Duitsers werd geleid en uitgevoerd.  Zonder bewijs dat men hieraan had deelgenomen kon men geen baan krijgen bij de overheid, niet bij het onderwijs, de volksgezondheid, de spoorwegen of de post. Dat heeft, zoals de Israëlische schrijver Amos Oz zegt, geleid tot een nieuw Duits fatsoen dat in de Bondsrepubliek de norm geworden is. Uiteraard zijn er Duitsers die ook nu nog niet aan die norm beantwoorden, maar die zijn –zo blijkt uit de politieke realiteit- flink in de minderheid.
Ik wil absoluut niet dat moslims pas als loyale burgers gezien worden als ieder onderdeel van hun islamitische leefwijze tegen het licht is gehouden en geschikt is bevonden. Ik vraag alleen maar fatsoen. Zoals de Duitse attitude: uiterst correct én met een sterk gevoel van eigenwaarde.
Dit is de uitdaging waar de moslimgemeenschap voor staat. Ik wil tot slot nogmaals de Gentse imam Benhaddou citeren die zegt dat "maatschappelijke uitsluiting en discriminatie weliswaar component zijn van radicalisering, maar dat ze niet determinerend zijn … we moeten jongeren die hier geboren zijn met een rationele blik naar hun godsdienst (leren) kijken. Ze krijgen te vaak alleen de geromantiseerde geschiedenis over hun profeet, en missen de geopolitieke context van toen én van vandaag."
En verder: "Veel Syriëstrijders, die geen slachtoffer van racisme waren, zijn vertrokken uit overtuiging." Een aanslag zoals die in Parijs is in die zin romantisch. Volslagen los van de realiteit. Benhaddou duidt de oorzaak: " Een Europeaan leest gemiddeld 36 uur per jaar, een doorsneemoslim zes minuten. Een doorsnee-Amerikaan leest gemiddeld elf boeken per jaar, met twintig moslims samen komen we aan één boek per jaar." Dat is een ramp, concludeert Benhaddou. Wie niet leest weet niet wat een verlichte maatschappij is. Links moet net als rechts durven zeggen dat we in een verlichte maatschappij willen blijven wonen. We moeten het vermogen terugwinnen om te durven zeggen wie we zijn en waarom we dat zijn.
Terwijl de nauwelijks te bevatten beelden van de chaos en angst langzaam tot mij doordringen, zie ik vanuit mijn raam het speelplein onder de brug. Aan de ene kant een keurig grasveld, met mini-voetbal, fonteintjes en kunstzinnige verlichting. Aan de andere kant artistiek  willekeurig uitgestrooide brokken rood puin. Sommige kleine kinderen van Vilvoorde spelen daar Jihad. Volgende zaterdag komt hier voor mijn deur Sinterklaas aanvaren. Zullen die kindjes en hun ouders daar naast mij en mijn kleinkinderen staan?
 Ik lees in The Guardian dat vice secretaris-generaal Miqdaad Versi van de Muslim Council zich erover beklaagt dat enkele Britse politiechefs al zouden hebben aangegeven dat ze het al uiterst verdacht vinden als iemand geen kerst viert. De Vilvoordse politie gaat zeker niet controleren wie er wél dan niet aan de kade staat te wachten. Maar hebben de moslims ook een lieve oude meneer die uit Spanje komt die ze gratis cadeautjes en knick-knackjes brengt? Het is maar een vraag. En geldt voor de Sint ook een code rouge?


Marc van Impe

 

Bron: MediQuality

 

 

18:17 Gepost door Marc van Impe | Permalink | Commentaren (0)