15 mei 2017

15 jaar euthanasie: en wat als we beter voor ouderen zouden zorgen?


Gaat het om een voltooid leven of een uitzichtloos leven? Na vijftien jaar wet op euthanasie en al zijn uitbreidingen – de wet dateert van 28 mei 2002- is het debat nog altijd niet geluwd. Uit alle onderzoeken blijkt dat 70-80% de Belgische artsen achter de wet staat maar dat ze op twee verschillende manieren reageren.


Ook in deze materie loopt een communautaire scheidslijn. Uit de recente cijfers blijkt dat er het voorbije jaar 2022 aangiftes van euthanasie geregistreerd werden. In Franstalig België waren dat er 393 tegenover 1692 in Vlaanderen, bijna viermaal zoveel dus. Dit zou volgens Open VLD-senator Jean-Jacques De Gucht te maken hebben met het feit dat er meer debat rond euthanasie bestaat in Vlaanderen, terwijl het thema in de Franstalige pers pas een issue wordt als er in Frankrijk een mediastorm oplaait. In Wallonië is euthanasie minder gekend maar wordt ook anders omgegaan met de aangifte. Men noemt het daar een natuurlijke dood en de dokter neemt zelf initiatief, zijnde palliatieve sedatie.


De vraag is niet langer of euthanasie een wettelijk kader moet krijgen. In elk geval zijn alle artsen in ons het land het eens over dit principe: bij twijfel niet doen. De nieuwe vraag luidt: wat met een "voltooid leven"? Moet de burger het wettelijk recht op hulp bij zelfdoding krijgen in geval hij niet uitzichtloos ziek is maar zijn leven afgerond acht. Die vraag wordt op dit ogenblik in Nederland gesteld en de artsenfederatie KNMG raadpleegde daarover haar leden. De Nederlandse artsen wijzen het begrip 'voltooid leven' af. De huidige euthanasiewet biedt genoeg ruimte, zeggen ze, ook bij 'stapeling van ouderdomsklachten'. De Nederlandse formateur en ontslagnemend minister van Volksgezondheid Edith Schippers wil hulp bij zelfdoding wél mogelijk maken, als wordt voldaan aan bepaalde criteria, die getoetst moeten worden door een 'stervenshulpverlener'. De overheid faciliteert dus geheel legaal suïcide.


Vooral de psychiaters leiden het verzet. Zij stellen dat 'dood willen' niet altijd betekent dat de patiënt "dood hoeft te gaan". Een vast voornemen om er een eind aan te maken kan veranderen als de levensomstandigheden verbeteren. Volgens hen valt dood willen moeilijk te onderscheiden van symptomen van een zware depressie. De Vlaming Damiaan Denys, die voorzitter is van de Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie, noemde het plan van de minister een 'uitvloeisel van onze individualistische, pragmatische, op productiviteit gerichte samenleving'. De dood als de snelste en goedkoopste oplossing is voor de vergrijzing en groeiende zorgkosten.


Ik vind dat de vraag moet gesteld worden. ik zie ze om me heen: opgewekte, helder denkende, in hun onafhankelijkheid beperkte maar nog steeds actieve hoogbejaarden en hun leeftijdsgenoten die ten onder gaan aan eenzaamheid, verveling, die nauwelijks contact hebben met hun kinderen, die beperkt zijn maar vrezen voor afhankelijkheid, die niet tot last van hun omgeving willen zijn en die vooral angst hebben voor een pijnlijk sterfbed. Zouden die mensen hun doodswens niet even uitstellen als ze beter omringd zouden worden? Als ze niet geïnfantiliseerd zouden worden in zorginstellingen waar het belang van de aandeelhouders belangrijker is dan de kwaliteit van de zorg?


Deze discussie gaat niet over mensen die zelfstandig tot de dood besluiten. Ik ben van mening dat zelfmoord, hoe tragisch ook voor familie en omgeving, kadert binnen het recht op zelfbeschikking. Maar van zelfbeschikking is geen sprake als mijn doodswens door een ambtenaar getoetst moet worden. Hoe fijngevoelig zo'n functionaris kan zijn, weten we uit de dagelijkse praktijk.


En voor het goed begrip: ik zit niet op de lijn van de Antwerpse filosoof Willem Lemmens die te pas en te onpas roept dat "de meerderheid van de psychiaters" en "zovele familieleden" hem gezegd hebben dat ze geen voorstander zijn van euthanasie. Geen kwaad woord over mijn familieleden, maar als er iemand niet over mijn levenseinde moet beslissen dan zijn zij dat wel. Ik vrees dat dan pas heel wat ouderen zich onveilig en overbodig gaan voelen of druk zullen ervaren om er een eind aan te maken.


Marc van Impe


Bron: MediQuality

20:00 Gepost door Marc van Impe | Permalink | Commentaren (2)

07 juli 2016

Euthanasie en geassisteerde zelfdoding blijven relatief zeldzaam

Ondanks de toenemende legalisering van euthanasie en physician assisted suicide (PAS) of geassisteerde zelfdoding, blijven beide praktijken relatief zeldzaam en worden ze voornamelijk ingegeven door psychologische factoren zoals verlies van autonomie of levensgenot, in plaats van fysieke pijn.

Euthanasie is toegelaten in vijf landen: Nederland, België, Luxemburg, Colombia en Canada. PAS is legaal in Zwitserland en vijf staten van de VS: Oregon, Washington, Montana, Vermont en Californië. Uit een nieuwe wereldwijde studie van de University of Pennsylvania, die zo pas in de JAMA werd gepubliceerd, blijkt dat slechts 0.3 tot 4.6 procent van de sterfgevallen het gevolg zijn van euthanasie of PAS, en dat het in meer dan 70 procent van de gevallen gaat om kankergevallen. Patiënten die euthanasie of PAS vragen zijn van oudere leeftijd, blank en hoger opgeleid.

Professor Ezekiel J. Emanuel, ethicus aan de Perelman School of Medicine onderzocht alle beschikbare data in de periode van 1947 tot 2016, verzameld uit enquêtes, wetenschappelijke onderzoeken, officiële statistieken, interviews met artsen, en overlijdenscertificaten. Daaruit bleek dat de acceptatie van euthanasie in de VS en Europa sterk uiteenlopend is. In 1947 sprak 37 procent van de Amerikaanse bevolking zich uit voor euthanasie. Dat percentage steeg tot 53 procent in de vroege jaren 1970. In 2005 was dit al 75 procent maar dat percentage nam weer af tot 64 procent in 2012. In Europa nam de publieke steun voor euthanasie en PAS paas toe in de periode van 1999 tot 2008, en in West-Europa is de praktijk algemeen aanvaard. Terwijl de meeste landen in Midden- en Oost-Europa de steun afneemt. Volgens de auteurs heeft dit te maken met een religieus reveil.

België en Nederland melden ook een positieve associatie tussen euthanasie en palliatieve zorg of pijntherapie.

De auteurs stellen dat toekomstige studies drie gebieden moeten onderzoeken: de ware frequentie van PAS, het onderscheid tussen gemelde versus niet-gemelde gevallen verschillen, de invloed van de kostprijs van de ingreep, en het aantal complicaties, met inbegrip van hoeveel patiënten bij PAS toch wakker worden na inname van de voorgeschreven medicatie. Ook willen ze meer onderzoek doen naar de familiale en sociale situatie van de overledene.

Op 11 juli 2016, de Vlaamse feestdag, reikt de Vlaamse Regering het Ereteken van de Vlaamse Gemeenschap uit aan VUB-professor Wim Distelmans, die voor de erkenning van palliatieve zorgen en de mogelijkheid om euthanasie te kunnen laten uitvoeren. Met dit Ereteken wil de Vlaamse Regering personen huldigen die uitzonderlijk verdienstelijk zijn geweest ten aanzien van de Vlaamse Gemeenschap of het Vlaamse Gewest of die, vanwege hun uitzonderlijke talenten, hebben bijgedragen tot het positieve imago en de uitstraling van Vlaanderen.

Marc van Impe

Bron: MediQuality

17:32 Gepost door Marc van Impe | Permalink | Commentaren (0)

10 februari 2016

Euthanasiedebat: wanneer wil de patiënt echt dood?

Mensen met ernstige dementie moeten euthanasie kunnen krijgen, ook als ze dat zelf niet meer kunnen uiten, aldus de nieuwe Nederlandse richtlijn. Er moet dan wel een wilsverklaring liggen uit de tijd dat ze nog helder van geest waren. Tot voor kort bestond de kans dat als het niet duidelijk was of de euthanasiewens nog bestaat op het moment dat de patiënt niet meer duidelijk kan aangeven wat hij wil, de arts de euthanasie niet uitvoerde. De nieuwe handreiking is opgesteld om die onduidelijkheid weg te nemen.

Demente patiënten wekken soms de indruk dat ze niet ondraaglijk lijden aan hun dementie, maar wel aan de bijkomende lichamelijke aandoeningen, zoals ernstige benauwdheid of pijn, staat in de nieuwe handreiking.

"In die gevallen mag een dokter euthanasie toepassen, ook als een patiënt dit niet meer duidelijk kan maken in woord of gebaar. Maar er moet dan wel een schriftelijk euthanasieverzoek zijn, dat de patiënt eerder heeft opgesteld."  In de vorige handreiking van de artsenorganisatie KNMG uit 2012 staat nog dat een patiënt zelf moet kunnen aangeven dat hij echt uit het leven wil stappen. Dat maakte het voor artsen erg moeilijk aan een eerder vastgelegde euthanasiewens tegemoet te komen, ook als er een verklaring was. De artsenorganisatie KNMG, is blij met de duidelijkheid die de handreiking verschaft.

Rutger Van der Gaag, voorzitter van de KNMG benadrukt echter dat "Er blijven gevallen waarin je geen euthanasie kunt verlenen, omdat de patiënt niet weet waar het over gaat. Je kunt niet tegen iemand die niet dood wil zeggen: 'U heeft het opgeschreven, dus gebeurt het'. Dat is niet aan de orde." Volgens Van der Gaag speelt de discussie niet zozeer tussen artsen, maar zit het debat meer tussen de arts en de maatschappij. "Artsen zijn daarbij de waakhond om te zorgen dat niemand tegen zijn wil of op gezag van een ander geëuthanaseerd wordt."

Voor de commentatoren was wel nieuws van het hellende vlak: hoe ‘uitdrukkelijk' moet zo'n doodsverzoek zijn. Specifiek: wat doe je met de euthanasiewens van dementerende personen, die niet meer kunnen communiceren. Telt die vroegere euthanasiewens nog? Tot hoever reikt de zelfbeschikking – en over welke ‘zelf' beschik(te) je eigenlijk. Ook over je demente zelf? Of is dat een andere persoon, wiens wil onverstaanbaar is? Volgens de jurist en NRC-opiniemaker Folkert Jensma  zijn lijden onder dementie en onder het vooruitzicht van dementie verschillende condities. Hierover is een stevige discussie ontstaan. Trouw-columnist Bert Keizer, tevens verpleeghuisarts, zegt dat dit ethisch onverantwoord is. Keizer concludeert dat een arts een demente man of vrouw die daar niet onder lijdt, maar wel benauwd is of veel pijn heeft, dus mag doden, indien er een wilsverklaring is.

Keizer: "Een arts die zoiets doet, schuift alle kennis over palliatieve geneeskunde terzijde. Het lijkt mij een tuchtwaardig vergrijp".  Jensma vraagt af of het niet ook strafbaar is. Angst, agressie, onrust, benauwdheid of pijn bij demente patiënten interpreteren als een „uitdrukkelijke" wens om uit het leven te worden geholpen? "De minister keurt het goed, de euthanasielobby verwelkomt het als een ‘minder streng' beleid, de KNMG houdt het voorzichtig bij een ‘precisering' van staand beleid en niet een echte verandering.

Ik denk dat dit rijtje symptomen niet houdbaar is als een uitdrukkelijke bevestiging van een eerdere wilsverklaring. Dementie is een staat van verwarring, vergeetachtigheid en desoriëntatie, als gevolg van verminderde hersenwerking. Om dan bijkomende symptomen te duiden als een spontane, fysieke vertaling van de euthanasiewens lijkt mij een doelredenering. Je kan met evenveel recht beweren dat het juist de angst en onrust voor de dood zijn, die zich tonen. En niet de angst verder te leven. Niemand weet het echt."

Ik vrees  dat het mensen ertoe kan brengen euthanasie te vragen voordat ze echt dement zijn. Die gaan dan ‘te vroeg'. De schrijfster Aleid Truijens die een boek schreef over een klaar-met-leven-wet, dat zich afspeelt in 2025, zegt het zo: "op een zonnige ochtend komt de arts je kamer binnen. Hé de dokter. Hij komt deze keer niet naar je hart luisteren. Vandaag geeft hij je een spuitje. Vandaag is de dag van de dood."

Marc van Impe

 

Bron: MediQuality

09:30 Gepost door Marc van Impe | Permalink | Commentaren (0)