21 augustus 2017

Euthanasie en de zelfgekozen dood: waarom zwijgt de Orde?


Ik stel me zo voor dat er over een jaar of tien –want zolang zal het wel duren nu de bestaande wet eerst moet geëvalueerd worden- er elke eerste dinsdag van de maand een gediplomeerde stervenshulpverlener van overheidswege in de seniorie de doodswens komt toetsen. Hoe alwetend moet zo'n functionaris zijn om zo'n verstrekkend oordeel te kunnen vellen? Het is maar een van de zovele vragen waarmee ik zit.


Ik ga me niet mengen in het debat of 'dood willen' al dan niet een vast voornemen is, en of iemand van idee kan veranderen als zijn levensomstandigheden verbeteren. En ik weet ook, -al is dat een bijzonder cynische gedachte- dat de dood niet alleen voor de betrokkene maar ook voor andere partijen een interessante uitkomst betekenen kan: de dood is immers veruit de snelste en goedkoopste oplossing is voor de vergrijzing en groeiende zorgkosten.


Voor private zorgverzekeraars die nu al niet uit hun premies komen en een beroep moeten doen op de tussenkomst van de Nationale Bank, misschien een interessante denkpiste. Zelfmoord wordt niet vergoed, het zelfgekozen levenseinde zit in het verzekeringspakket. In plaats van een gratis lidmaatschap van een sportclub of een tandvulling, biedt uw ziekenfonds u een elegante exit. Ik vind hier een gelijkgestemde ziel bij dr. Damiaan Denys, filosoof en psychiater en als hoogleraar werkzaam aan de Universiteit van Amsterdam én voorzitter van de Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie. Hij noemde het plan voor een zelfgekozen levenseinde een 'uitvloeisel van onze individualistische, pragmatische, op productiviteit gerichte samenleving'.


Wat ik mis in het debat over het zelfgekozen levenseinde is een standpunt van de Orde van Artsen. Maar misschien moet ik geduld hebben en wachten tot het najaar als de politiek weer aan het werk gaat. In Nederland is er wel een duidelijk standpunt van de artsenfederatie KNMG. Deze vereniging van professionals verzet zich tegen het wettelijk recht op hulp bij zelfdoding voor mensen die niet uitzichtloos ziek zijn en hun leven voltooid achten.


De KNMG ging daarbij zorgvuldig tewerk en ze raadpleegde haar leden, niet zoals onze Orde die ex-cathedra, na een conclaaf, uitspraken doet. Niet doen, zeggen de Nederlandse artsen. De huidige euthanasiewet biedt genoeg ruimte, ook bij 'stapeling van ouderdomsklachten'. De artsen gaan niet over één nacht ijs. De organisaties van psychiaters, verpleeghuisartsen, psychologen en verpleegkundigen keerden zich eerder al tegen verruiming van de wet. Toevallig wel mensen die, anders dan de meeste politici en columnisten, dagelijks met oude, demente of depressieve mensen te maken hebben en die dus weten waarover ze praten en hoe precair dit onderwerp is.


Daarom zou het nuttig zijn als de Orde nu eens eindelijk denkwerk maakte van deze vraagstelling. Het is eens wat anders dan het fijn slijpen van de statuten van een artsenvennootschap. Anders gaat het er toch maar op lijken dat dit eerbiedwaardige instituut meer begaan is met de Mammon dan met ethiek.


Ik ben absoluut voor het recht op zelfbeschikking. En op is op. Maar ik stel me ook de vraag hoeveel mensen met een doodswens er zouden overblijven als we beter voor hen zouden zorgen, als we hun leven veraangenamen en hen een minimum aan bestaanszekerheid en comfort zouden garanderen? Als we ook hier eens komaf zouden maken met dat betuttelende twintigste-eeuwse denken? En waarom moet ik nu denken aan dat prachtige gedicht Pieter Nicolaas van Eyck (1887-1954), uit 1926 over de tuinman en de dood?


Marc van Impe

Bron: MediQuality

18:54 Gepost door Marc van Impe | Permalink | Commentaren (0)

14 augustus 2017

Broeders van Liefde straks ketters?

 
Het is al eerder gebeurd dat een gerespecteerde kloosterorde van de ene dag op de andere in ongenade viel. Een beetje paus deinst niet terug voor radicale maatregelen zoals excommunicatie. In 1773 hief Paus Clemens XIV via de bul Dominus ac Redemptor de Jezuïetenorde op omdat ze zich niet schikte. Het Vaticaan dreigt nu met een uitsluiting van de Belgische tak van de Broeders van Liefde omwille van hun euthanasiestandpunt. Ik schreef het eerder al: euthanasie wordt een discussiepunt deze zomer.

Tot de lente van dit jaar weigerden de Broeders van Liefde in al hun instellingen, wereldwijd, euthanasie. Maar in maart besliste het bestuur van de Belgische groep van de Broeders van Liefde dat met name in de psychiatrische centra van die groep nu toch euthanasie mogelijk werd, zelfs voor wie niet-terminaal is. Waar vroeger de patiënt steeds doorverwezen werd naar een andere plaats, gold die regel niet langer mits het respecteren en toepassen van de zorgvuldigheidseisen. De brief en de visietekst waren ondertekend door Raf De Rycke, de voorzitter van de raad van bestuur van de groep, en Koen Oosterlinck, gedelegeerd bestuurder. Dat zijn twee leken, die zelf dus geen deel uitmaken van de Orde. De Rycke was jarenlang de rechterhand van broeder René Stockman, toen die de groep op Belgisch niveau voorzat. Die is nu generaal-overste van de congregatie in Rome en keurde die koerswending uitdrukkelijk af. De Belgische bisschoppen waren diplomatischer en riepen op tot "grote terughoudendheid en volgehouden dialoog" betreffende euthanasie bij ondraaglijk psychisch lijden.


Eerder had de Humanistisch-Vrijzinnige Vereniging aan de alarmbel getrokken: in ons land zou het gros van de psychiatrische patiënten geen euthanasie kunnen krijgen. De Humanisten wilden daarom in België aparte ‘euthanasieklinieken' oprichten. Zorgnet Vlaanderen, waar de instellingen van de Broeders bij aangesloten zijn, had daar negatief op gereageerd. "De voorzieningen aangesloten bij Zorgnet Vlaanderen passen de euthanasiewet wel degelijk toe," reageerde Peter Degadt, toen gedelegeerd bestuurder van Zorgnet Vlaanderen. "Het is onjuist te blijven verkondigen dat onze voorzieningen verboden worden de wet toe te passen. Het is bovendien unfair tegenover de honderden zorgverstrekkers, artsen, verpleegkundigen, ethische commissies die in de concrete praktijk gestalte geven aan menswaardige zorg bij het levenseinde. Waar ligt dan wel het verschil?… Een boekje opstellen met voorschriften van wat wel en wat niet mag, is simplistisch en dekt de complexe realiteit niet. Daarom is – meer dan ooit – een ethische visie de leidraad. In die ethische visie vertrekken wij van een solidair mensbeeld. Euthanasie is voor ons niet uitgesloten, maar de laatste keuze.


…En inderdaad, euthanasie "op verzoek" van een psychiatrische patiënt, daar zijn we niet zo voor te vinden. Menig psychiater kan voorbeelden aanhalen van patiënten die om euthanasie vroegen en, na behandeling en begeleiding, komen bedanken dat er op hun toenmalige vraag niet werd ingegaan." De Broeders van Liefde maakten eind april bekend dat ze hun visie over euthanasie hadden bijgesteld. Vanaf dat moment konden psychiatrische patiënten binnen hun instellingen euthanasie aanvragen, ook al waren ze niet terminaal ziek. De Belgische tak van de Broeders van Liefde benadrukte toen wel dat bescherming van het leven het uitgangspunt bleef.


De Congregatie voor de Geloofsleer in het Vaticaan noemt de euthanasienota van de Broeders van Liefde in België nu onverenigbaar met de leer van de kerk. Broeder René Stockman krijgt wat hij gevraagd heeft en moet nu de nodige maatregelen nemen. De Broeders Van Liefde krijgen een maand de tijd om een geschreven verklaring te ondertekenen waarin ze hun volledige instemming met de katholieke leer bevestigen, en dat ze hun visietekst herzien. Indien niet, dreigen de bestuurders persoonlijk uit de orde te worden gezet. De Belgische instellingen van de Broeders van Liefde zouden zich dan ook niet meer katholiek mogen noemen. Volgens Geert De Cubber, journalist bij het weekblad Tertio, is dit een zware sanctie. Hij noemt de reactie van het Vaticaan "profetisch", in de lijn der verwachtingen. "In de ogen van de Kerk is de mens niet geplaatst om zelf een einde aan het leven te maken. Euthanasie is een uitzonderlijk heikel punt binnen de Kerk."


Maar de dreigementen van het Vaticaan maken niet de verwachte indruk. In een reactie zegt bestuurder Matthias Devriendt dat hij eerst intern wil afstemmen met iedereen die bij de zaak betrokken is. "Pas als iedereen zijn zeg heeft kunnen doen, zullen we naar buiten komen met ons antwoord." Hij neemt alvast zijn tijd: in de zomer wordt er geen raad van bestuur bijeengeroepen, zodat de kwestie pas besproken zal worden op de volgende vergadering, in september.


Of het effectief tot een scheuring zal komen valt te betwijfelen. Raf De Rycke zei in mei in De Standaard dat dat zeker niet de bedoeling is. "De Broeders van Liefde zijn een congregatie naar pauselijk recht en dus zijn ze canoniek verantwoording verschuldigd aan het Vaticaan. Maar het bestuur van de psychiatrische centra zit in een vzw, en dus kan het Vaticaan niet op hun werking ingrijpen", zei De Rycke toen. Waarschijnlijk komt het tot een de facto compromis zoals dat bestaat voor kwesties als echtscheiding, contraceptie en abortus. In naam zullen de broeders de katholieke leer volgen, in de instellingen gaan de artsen met de grootse discretie tewerk. Van alle bedden in psychiatrische ziekenhuizen in ons land is 60 procent in handen van de Broeders van Liefde. Ze stellen hier zowat 12.000 mensen te werk. Hun instellingen zijn Sint-Amandus Beernem; Sint-Kamillus Bierbeek; Multiversum Boechout-Mortsel; het Psychiatrisch Centrum Dr. Guislain Gent; Sint-Alexius Grimbergen; de Zoete Nood Gods Lede; het St.-Bernard Manage; het Saint-Martin Dave; het Asster Sint-Truiden; de Psychiatrische Kliniek Alexianen Tienen; Sint-Jan-Baptist Zelzate, en de woonzorgcentra Huize Sint-Arnold Beernem, Mariatroon Dendermonde, Huize Nazareth en Sint-Alexius Tienen en Klooster-Rustoord Sint-Jan in Zelzate.


Marc van Impe

Bron: MediQuality

16:25 Gepost door Marc van Impe | Permalink | Commentaren (0)

15 mei 2017

15 jaar euthanasie: en wat als we beter voor ouderen zouden zorgen?


Gaat het om een voltooid leven of een uitzichtloos leven? Na vijftien jaar wet op euthanasie en al zijn uitbreidingen – de wet dateert van 28 mei 2002- is het debat nog altijd niet geluwd. Uit alle onderzoeken blijkt dat 70-80% de Belgische artsen achter de wet staat maar dat ze op twee verschillende manieren reageren.


Ook in deze materie loopt een communautaire scheidslijn. Uit de recente cijfers blijkt dat er het voorbije jaar 2022 aangiftes van euthanasie geregistreerd werden. In Franstalig België waren dat er 393 tegenover 1692 in Vlaanderen, bijna viermaal zoveel dus. Dit zou volgens Open VLD-senator Jean-Jacques De Gucht te maken hebben met het feit dat er meer debat rond euthanasie bestaat in Vlaanderen, terwijl het thema in de Franstalige pers pas een issue wordt als er in Frankrijk een mediastorm oplaait. In Wallonië is euthanasie minder gekend maar wordt ook anders omgegaan met de aangifte. Men noemt het daar een natuurlijke dood en de dokter neemt zelf initiatief, zijnde palliatieve sedatie.


De vraag is niet langer of euthanasie een wettelijk kader moet krijgen. In elk geval zijn alle artsen in ons het land het eens over dit principe: bij twijfel niet doen. De nieuwe vraag luidt: wat met een "voltooid leven"? Moet de burger het wettelijk recht op hulp bij zelfdoding krijgen in geval hij niet uitzichtloos ziek is maar zijn leven afgerond acht. Die vraag wordt op dit ogenblik in Nederland gesteld en de artsenfederatie KNMG raadpleegde daarover haar leden. De Nederlandse artsen wijzen het begrip 'voltooid leven' af. De huidige euthanasiewet biedt genoeg ruimte, zeggen ze, ook bij 'stapeling van ouderdomsklachten'. De Nederlandse formateur en ontslagnemend minister van Volksgezondheid Edith Schippers wil hulp bij zelfdoding wél mogelijk maken, als wordt voldaan aan bepaalde criteria, die getoetst moeten worden door een 'stervenshulpverlener'. De overheid faciliteert dus geheel legaal suïcide.


Vooral de psychiaters leiden het verzet. Zij stellen dat 'dood willen' niet altijd betekent dat de patiënt "dood hoeft te gaan". Een vast voornemen om er een eind aan te maken kan veranderen als de levensomstandigheden verbeteren. Volgens hen valt dood willen moeilijk te onderscheiden van symptomen van een zware depressie. De Vlaming Damiaan Denys, die voorzitter is van de Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie, noemde het plan van de minister een 'uitvloeisel van onze individualistische, pragmatische, op productiviteit gerichte samenleving'. De dood als de snelste en goedkoopste oplossing is voor de vergrijzing en groeiende zorgkosten.


Ik vind dat de vraag moet gesteld worden. ik zie ze om me heen: opgewekte, helder denkende, in hun onafhankelijkheid beperkte maar nog steeds actieve hoogbejaarden en hun leeftijdsgenoten die ten onder gaan aan eenzaamheid, verveling, die nauwelijks contact hebben met hun kinderen, die beperkt zijn maar vrezen voor afhankelijkheid, die niet tot last van hun omgeving willen zijn en die vooral angst hebben voor een pijnlijk sterfbed. Zouden die mensen hun doodswens niet even uitstellen als ze beter omringd zouden worden? Als ze niet geïnfantiliseerd zouden worden in zorginstellingen waar het belang van de aandeelhouders belangrijker is dan de kwaliteit van de zorg?


Deze discussie gaat niet over mensen die zelfstandig tot de dood besluiten. Ik ben van mening dat zelfmoord, hoe tragisch ook voor familie en omgeving, kadert binnen het recht op zelfbeschikking. Maar van zelfbeschikking is geen sprake als mijn doodswens door een ambtenaar getoetst moet worden. Hoe fijngevoelig zo'n functionaris kan zijn, weten we uit de dagelijkse praktijk.


En voor het goed begrip: ik zit niet op de lijn van de Antwerpse filosoof Willem Lemmens die te pas en te onpas roept dat "de meerderheid van de psychiaters" en "zovele familieleden" hem gezegd hebben dat ze geen voorstander zijn van euthanasie. Geen kwaad woord over mijn familieleden, maar als er iemand niet over mijn levenseinde moet beslissen dan zijn zij dat wel. Ik vrees dat dan pas heel wat ouderen zich onveilig en overbodig gaan voelen of druk zullen ervaren om er een eind aan te maken.


Marc van Impe


Bron: MediQuality

20:00 Gepost door Marc van Impe | Permalink | Commentaren (2)