22 maart 2017

Eén jaar het vertrouwen kwijt


Ik lees in de krant hoe een dame, die zelf niet gewond noch aanwezig was bij één van de aanslagen van 22 maart, zich toch een slachtoffer beschouwt. Ze durft de metro niet meer in. Ze panikeert als ze iemand in de straat ziet met een rugzak.


Ze durft niet meer naar festivals want ze heeft een hekel aan massa's gekregen. Ze heeft geen vertrouwen meer in medeburgers met een getaande huid of een migratieachtergrond. Kortom ze lijdt aan het syndroom dat zowel psychologen en bookmakers zo goed kennen "saliency bias." Bijzondere, dramatische gebeurtenissen, zoals de aanslagen van Zaventem en Maalbeek maken zo'n indruk dat het vermogen om objectief te denken over bepaalde zaken zodat deze uit hun oorzakelijk verband gerukt worden. Daarbij wordt een fundamentele attributiefout gemaakt: gedragingen van alle moslims worden toegeschreven aan de persoonlijkheid of het karakter van enkele anderen, in deze: de terroristen.


Het is dus een traumatische vorm van vooringenomenheid. Wie in zijn directe omgeving geconfronteerd wordt met het nieuws over geweld wordt angstiger, hoewel de kans om gekwetst te worden ongewijzigd en zeer klein blijft. Sinds 22 maart werden er meer mensen zwaar gewond of om het leven gekomen door verkeersongevallen dan door terrorisme. Een zwaar verkeersongeval vergeet je, maar het karakteristieke van de terroristische aanslag zorgt er voor dat die niet uit het geheugen gewist wordt en wordt gelinkt aan de kans dat deze gebeurtenis zich herhaalt. 22 maart is zo uniek en zo makkelijk te herinneren dat mensen dit bijgevolg een enorm belang toeschrijven. Zowel politiekers als populistische charlatans profiteren daarvan. "Er moeten maatregelen genomen worden." En die zullen zij uiteraard nemen. De discussie over de verlenging van de voorhechtenis -van 24 naar 72, nee 48 uur- is daar een voorbeeld van. De minister van Justitie zegt dat hij "met 48 uur kan leven". Zover staan we één jaar na 22 maart.


Ik vroeg mijn werkster, die elke dinsdag keurig met een hoofddoek om en in het Frans, onze woning schoonhoudt of zij nog aan die fatale datum denkt. Ze doet alsof ze mijn vraag niet verstaat. Zoals ze doet of de fles single malt limonade bevat. En ontkent dat ze familie is van mijn collega Hind Fraihi, want geen goede moslima. Zij lijdt aan Verneinung. Ik probeer me voor te stellen hoe de terroristen hun laatste nacht hebben doorgebracht. Niet wat ze deden maar wat ze toen dachten. Dachten ze, "Straks ga ik in het midden van het rijtuig staan, bij de deur, daar maak ik het grootste aantal slachtoffers. Of : "Ik rij mijn bagage naar de incheckbalie en dood zoveel mogelijk reizigers."? En dachten de twee die afhaakten: "Laat mijn kompanen maar doen, ik geloof toch niet helemaal in het paradijs. Op het laatste moment loop ik lekker weg."? Hun daden pijnigen niet mijn geheugen maar mijn morele verbeelding. Hoe moet ik mij dit voorstellen?


Vanuit mijn raam zie ik de uitloper van wat sinds 22 maart de Kanaalzone heet. We lopen er elke dag langs. Multicultureel Vilvoorde komt hier spelen. Het zijn banale jongens en meisjes. Ze laten hun lege chipszakjes slingeren. Ze drinken blikjes cola uit de Lidl. Af en toe wordt er een fiets gepikt. Soms staat er één ongevraagd in onze garage. Tegen de avond wordt er wel eens gedeald. Verliefde koppeltjes zitten aan de steiger bij het kanaal. Een paar jaar geleden dacht ik er niets bij. Nu denk ik: "Loopt hier een toekomstige Mohamed Abrini, een Osama Krayem?" En dan: "Dit is ook het Vilvoorde van de zestienjarige Othman El Hammouchi die vorig jaar de Belgische Filosofie Olympiade won." Van hem, die begon met de lectuur van de Hayy Ibn Yaqzan van de 12de eeuwse Marokkaan Ibn Tufayl en die nu dweept met Kant en Socrates, lees ik de uitspraak: "Mensen hebben de gave van de rede, maar ze gebruiken ze niet." Hij lijdt niet aan saliency bias. Hij wil naar Cambridge. Uit zijn middelbare school, het Koninklijk Atheneum, vertrokken twee Syriëstrijders.


Het miezert buiten maar er is hoop.


Marc van Impe

Bron: MediQuality

09:02 Gepost door Marc van Impe | Permalink | Commentaren (0)

22 maart 2016

Verbijstering. Daarna verontwaardiging. Vervolgens verdriet.

Ik ben bezig met de ochtendkranten als het nieuws binnenloopt. Er was een aanslag in de luchthaven van Zaventem. Daarop een aanslag in metrostation Maalbeek in de Europese wijk. De chaos van de live verslaggeving dendert over het scherm en zal tot vannacht doorgaan. Het verdriet van België. De balansen lopen op.

De berichten over de aanslag zijn schokkend. Temeer omdat het zo dichtbij gebeurde, op zo'n banale plek als een luchthaven en een metrostation, waar mensen onderweg gestopt werden door laffe daders die geen woorden hebben om hun waarheid te verkondigen. Mensen op weg naar hun werk, naar een afspraak, kinderen op weg naar school. Ik weet wat het vervolg zal zijn: de ontknoping, de gissingen, de mediatisering, de beelden via Twitter, WhatsApp, de interviews met getuigen en familieleden, straks de live verslaggeving van achtervolging en politie-inzet.

De intensieve media-explosie duurt een tot twee weken, daarna komt de fall out. De nieuwsanalysten, de politieke commentaren, de academici die het allemaal voorspeld hadden. Wie de feiten echt heeft meegemaakt als slachtoffer of familielid ervan, blijft achter met zijn verdriet, zijn woede, zijn verontwaardiging en zijn vragen. Het langere termijnproces van rouw, verwerking en verdriet vraagt ook energie en aandacht. De overheid mag dit niet uit het oog het verliezen. Daar moeten middelen en mensen voor worden vrijgemaakt.

Pas daarna is het tijd voor de herdenking van de aanslagen, wat het verwerkingsproces moet afronden.

22.03.16 is vanaf nu een symbolisch moment  waarop onze ‘verdrietenergie' zich kan richten.

Gistermiddag nog besprak in na de briefing met een Deense collega hoe we onze samenleving kunnen beveiligen. Ook Kopenhagen kreeg zijn aanslag te verwerken. Het probleem is universeel.  Het vraagt de inzet van juridische en veiligheidsinstrumenten, samen met scholing en discussie over maatschappelijke en universele waarden. Wij willen dat de mensen in onze samenleving kiezen voor democratie, voor een open samenleving. We moeten hen die ons kwaad willen effectief bestrijden, welwillenden een aantrekkelijk perspectief bieden, dat is de ingewikkelde uitdaging waar we voor staan. Het zal heel moeilijk worden en het zal het uiterste vragen van onze kracht en onze wijsheid de komende jaren.

Mij schiet het Facebookbericht van de Antoine Leiris, journalist van France Blue, te binnen. Hij verloor zijn vrouw door de bloedige aanslagen in Parijs. ''Jullie zullen nooit mijn haat krijgen. Vrijdagavond stalen jullie het leven van een geweldig persoon, de liefde van mijn leven, de moeder van mijn zoon. Maar jullie zullen mijn haat nooit hebben. Ik weet niet wie jullie zijn en ik wil het ook niet weten. Jullie zijn dode zielen. Als deze god van jullie, waarvoor jullie zo blindelings doden, ons naar zijn beeltenis geschapen heeft, is elke kogel in het lichaam van mijn vrouw een wonde in zijn hart. Dus nee, ik ga jullie niet de voldoening geven om jullie te haten. Je wilt het, maar haat beantwoorden met woede zou een teken zijn van dezelfde onwetendheid die jullie gemaakt heeft tot wat jullie zijn.

Je wil dat ik bang ben, dat ik mijn medemens met achterdocht bekijk, dat ik mijn vrijheid opgeef voor mijn veiligheid. Jullie hebben verloren. De speler speelt nog steeds. Ik heb haar deze ochtend eindelijk gezien, na dagen en nachten van wachten. Ze was even mooi als toen ze vrijdagavond vertrok, even mooi als toen ik halsoverkop verliefd werd op haar meer dan 12 jaar geleden. Natuurlijk ben ik kapot van verdriet, die kleine overwinning geef ik jullie. Maar het zal niet lang duren. Ik weet dat ze elke dag bij ons zal zijn en dat we elkaar in de hemel zullen terugvinden, met de vrije zielen die jullie nooit zullen hebben."

Het is geen gebed, maar het helpt tegen het verdriet van België.

Marc van Impe

 

Bron: MediQuality

16:22 Gepost door Marc van Impe | Permalink | Commentaren (0)