28 maart 2018

Vrouwenbesnijdenis en beroepsgeheim: mag een arts spreken?


Mag een arts zijn beroepsgeheim schenden om erger te voorkomen? De wetsvoorstellen die Kamerlid Els Van Hoof indiende naar aanleiding van ons bericht dat ook in België vrouwenbesnijdenis en -mutilatie wordt toegepast, lokt de afgelopen dagen discussie uit. Mevrouw van Hoof wil dat artsen verplicht zouden moeten worden om vaststelling mutilatie bij hun patiënten te melden bij de politie. In ons land houden dokters angstvallig vast aan een meldingsplicht, al heeft de Orde van Artsen daarin een genuanceerder standpunt dan vermoed wordt.

Michel Deneyer, woordvoerder van de Orde der Artsen, zegt dat het beroepsgeheim niet absoluut is. De arts heeft nooit een aangifteplicht, maar wel een meldingsrecht. De arts moet "als een goede huisvader" een afweging maken tussen de vertrouwensrelatie met de patiënt en een ernstig en dreigend gevaar voor de maatschappij. Voor de patiënt in kwestie zal de melding weinig soelaas brengen, de ingreep is in het slechtste geval onomkeerbaar, maar melding kan herhaling voorkomen. In geval van twijfel raadt hij de arts aan om te overleggen met iemand van de Orde. De huidige regeling maakt het dus al mogelijk dat een arts melding maakt als er een acuut gevaar is voor een mensenleven.

Maar artsen vrezen dat een meldingsplicht contraproductief zou zijn. Zij zijn bang dat met de traditionele arts-patiëntrelatie ook het colloque singulier, de vertrouwensband tussen patiënt en zorgverleners verdwijnt.

Een en ander is gebaseerd op artikel 458bis van het Strafwetboek dat dateert van 8 juni 1867 en dat zijn beurt gebaseerd is op de Code Napoléon. Dat artikel stelt dat "geneesheren, heelkundigen, officieren van gezondheid, apothekers, vroedvrouwen en alle andere personen die uit hoofde van hun staat of beroep kennis dragen van geheimen die hun zijn toevertrouwd en deze bekendmaken
buiten het geval dat ze worden opgeroepen om in rechte of voor een parlementaire onderzoekscommissie getuigenis af te leggen en buiten het geval dat de wet hen verplicht die geheimen kenbaar te maken, worden gestraft met een gevangenisstraf van acht dagen tot zes maanden en een geldboete van honderd tot vijfhonderd euro". Dit spoort met het veel modernere Artikel 8 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens ter bescherming van het privéleven. Het lijkt duidelijk maar dat is het niet echt. Het artikel 458bis conflicteert immers met Art. 422bis van datzelfde Strafwetboek dat "Met gevangenisstraf van acht dagen tot [ een jaar ] en met geldboete van vijftig frank tot vijfhonderd frank of met een van die straffen alleen wordt gestraft hij die verzuimt hulp te verlenen of te verschaffen aan iemand die in groot gevaar verkeert, hetzij hij zelf diens toestand heeft vastgesteld, hetzij die toestand hem is beschreven door degenen die zijn hulp inroepen. Voor het misdrijf is vereist dat de verzuimer kon helpen zonder ernstig gevaar voor zichzelf of voor anderen. Heeft de verzuimer niet persoonlijk het gevaar vastgesteld waarin de hulpbehoevende verkeerde, dan kan hij niet worden gestraft, indien hij op grond van de omstandigheden waarin hij werd verzocht te helpen, kon geloven dat het verzoek niet ernstig was of dat er gevaar aan verbonden was." De hulpverlening betekent in dat geval schending van het beroepsgeheim. Maar gezien het hier om een noodtoestand gaat , zoals overigens voorzien in 458bis, moet de arts zelf de afweging maken hoe hij in het belang van de patiënt en de openbare orde kan handelen. De arts heeft dus de "mogelijkheid" te spreken. Maar dat betekent dus spreekrecht, geen spreekplicht.

In die zin moet ook artikel 61 van de gewijzigde Code (14.09.2013) begrepen worden: Als een arts vermoedt dat een kwetsbaar persoon mishandeld, misbruikt, uitgebuit, belaagd of verwaarloosd wordt, dient hij onmiddellijk het nodige te doen om deze persoon te beschermen. … Indien de situatie het rechtvaardigt en voor zover de kwetsbare oordeelsbekwame persoon hierin toestemt, contacteert de arts een ter zake bevoegde collega of schakelt hij een specifiek voor die problematiek opgerichte multidisciplinaire voorziening in. Indien een kwetsbaar persoon in een ernstig en dreigend gevaar verkeert of indien er ernstige aanwijzingen zijn van een gewichtig en reëel gevaar dat andere kwetsbare personen het slachtoffer worden van mishandeling of verwaarlozing en indien de arts op geen andere manier bescherming kan bieden, kan hij de procureur des Konings in kennis stellen van zijn bevindingen."

De rechtspraak legt de verantwoordelijkheid voor deze keuze bij de beroepsgeheimhouder. Die moet zelf appreciëren of hij of zij al dan niet het geheim prijsgeeft. Met andere woorden: de arts moet hier zijn verantwoordelijkheid als individu opnemen. Hij moet overigens opletten dat hij zich niet bezondigt aan schuldig verzuim. Want artikel 458bis stelt ook dat soms het verwittigen van gerechtelijke autoriteiten de enige manier is voor de arts om daadwerkelijk hulp te verlenen. Prof. Michel Deneyer: "Uiteraard mag de beroepsgeheimhouder zich in crisissituaties niet achter het beroepsgeheim verschuilen om ongestraft passief toe te kijken. Beroepsgeheimhouders moeten zich bewust zijn van hun verantwoordelijkheid." En hij besluit: "De hele discussie komt uiteindelijk neer op de vraag in welke samenleving we willen leven: een samenleving waarin het beroepsgeheim een lege doos is en artsen tot verlengstukken van justitie verworden of een samenleving waarin patiënten met een gerust hart mogen vertrouwen op het beroepsgeheim van de arts, maar waar die in uitzonderlijke omstandigheden (noodtoestand), gerechtvaardigd is te spreken."

Ik geloof dat dat in deze duidelijk is. Het wetsvoorstel van mevrouw Van Hoof getuigt van een groot moreel bewustzijn en verantwoordelijkheidszin. Het is echter de vraag of de uitzondering die ze wil introduceren, wel zinvol is. Uitzonderingen leiden tot een uitholling van het beroepsgeheim en dat is verontrustend.

Marc van Impe

Lees ook mijn artikel : MediQuality column leidt tot vragen en wetsvoorstellen


Bron: MediQuality

 

10:25 Gepost door Marc van Impe | Permalink | Commentaren (0)

Post een commentaar