21 februari 2018

Waarom het algoritme EBM ondergraaft


Ik sta op een receptie en wordt meegezogen in een gesprek over blockchain, cybervalue, hackers, big data, machine learning, artificial intelligence tot en met de zeventiende-eeuwse tulpenbollengekte toe. Het orakel van dienst is een cabinettard van het type roeptoeter dat met buzzwoorden en termen uit cyberspace (waar ligt die?) ons digibeten verbijsterd achterlaat met het gevoel dat onze intellectuele toekomst als droog zand door de vingers glijdt. Een en een is niet altijd twee, zegt hij. Als ik hem de vraag stel hoeveel dat dan wél mag wezen, zegt hij langs zijn neus weg dat het algoritme dat bepaalt.

Wat een algoritme dan wel mag wezen, vraag ik. Dan valt hij stil. Ik weet wèl wat een algoritme niet is. Een paar jaar geleden gaf ik een Tedx-lezing waar ik stelde dat de patiënt geen algoritme is. Maar dit zegt nog niet wat het wel is.

We kunnen niet meer zonder algoritmen. Algoritmen schrijven ons dieet voor, vertellen welke reisroute we nemen, vergelijken hotelprijzen, stellen ons nieuws samen, analyseren mijn voorkeuren aan de hand van mijn Google clicks en bepalen mijn kredietwaardigheid. Maar wat een algoritme dan eigenlijk is? In een onderzoek van het Centrum voor Leesonderzoek uit 2013 werd het woord 'algoritme' herkend door 93 % van de Nederlanders en 97 %van de Vlamingen. En volgens een peiling van het IFOP uit 2017 heeft 83 % van de Fransen al over een algoritme horen praten. Maar amper één derde van de ondervraagden pretendeert te weten wat een algoritme is.

Ik ben geen wiskundige, mag me zelfs een halve digibeet noemen, maar ik weet wel hoe ik een algoritme kan omschrijven: mijn kleindochter kleedt zich aan volgens een algoritme. Ik kook volgens een algoritme. Ik zoek een recept op volgens een algoritme. En als ik me in het verkeer begeef draait in mijn brein continu een algoritme dat berekent hoe de andere deelnemers aan het verkeer zich zullen bewegen en hoe ik zonder deuken op mijn bestemming aankom.

Een algoritme is dus een stapsgewijze rekentechniek ‘waarbij elke stap dichter bij de oplossing komt'. In mensentaal: een recept. Wat het uitermate geschikt maakt voor computerbewerkingen. Omdat een eenvoudig antwoord meestal niet pretentieus genoeg klinkt, een ingewikkelder voorbeeld nu: de staartdeling die we in de lagere school leerden. Een opeenvolgende procedure van inschatten, vermenigvuldigen, aftrekken, en dat tot de rest ondeelbaar is.

Een ander paar voorbeelden: de berekening van de Grootste Gemene Deler en van het Kleinste Gemene Veelvoud. Ik heb altijd geloofd dat ze dit bankje expres in het zesde leerjaar voor onze voeten zetten, om te zien wie wel of niet over mocht naar de middelbare school. Wat heb ik daar later mee aangevangen? Wat was het praktisch belang? Moeten de kinderen ook nu nog over die struikelblok in tijden dat de eerste de beste smartphone zo'n vraagstukken in een fractie van een seconde oplost? Dat ik Latijn en Grieks geleerd heb komt me nu nog van pas als ik op een medische term stoot die nog niet in een acroniem is omgezet. Maar de GGD en het KGV? Give me a break, zoals mijn kleindochter zegt.

Voor wie echt intelligent wil overkomen nog dit: het woord algoritme komt van het Perzische woord Gaarazmi, een afgeleide van de naam van de Perzische wiskundige Al-Chwarizmi (ca. 780 - ca. 845) . Hij was de auteur van het boek al-Kitab al-mukhtasar fi hisab al-jabr w'al-muqabala (Boek van de beknopte rekenkundige algebra en handelsbalans) dat de al-Jabr of algebra introduceerde. Het Engelse woord algorisme komt van het Latijnse algorizmus en verwees naar de rekenmethode met Arabische cijfers, maar werd in de 18e eeuw algoritme.

Het eerste moderne, voor een computer geschreven algoritme werd geschreven door lady Ada Byron, de uitvindster van de analytische machine, in 1842. Daarom wordt zij wel als 's werelds eerste computerprogrammeur beschouwd. Alan Turing verfijnde deze methode tot een "goed gedefinieerde procedure" die op een Turingmachine uitgevoerd kon worden. En tenslotte nog dit: een algoritme is nooit definitief. Wat de valse pretenties van politici dat ze hun beleid steunen op algoritmen gelijk aan het wankelen brengt. Zei een Frans filosoof wiens naam me ontsnapt: Un algorithme, c'est technique. Son usage, c'est politique.

Opnieuw naar ons keukenrecept: om aardappelsla te maken kan je je aardappelen eerst schillen en dan koken of omgekeerd. De instructies zijn identiek maar staan in een andere volgorde. Het resultaat is in beide gevallen een lekkere aardappelsalade. Wat me bij de gedachte brengt dat je met algoritmen het kleedje kan wegtrekken onder de voeten van de evidence based medicine.

Marc van Impe

 

Bron: MediQuality

19:17 Gepost door Marc van Impe | Permalink | Commentaren (0)

Post een commentaar