20 oktober 2017

Onthullende ontdekking: contaminatie van cellijnen zorgt sinds jaren voor foute resultaten


Zo'n 33 duizend studies naar zaken als kanker en virale ziektes blijken gebaseerd op andere cellen dan men dacht. Maar dat maakt niet veel uit, zeggen betrokkenen. Van de zo'n 80 duizend soorten 'cellijnen' die er in omloop zijn, zijn naar schatting 20 tot 25 procent besmet met andere soorten cellen. De cellen zijn besmet, overwoekerd, of op eigen houtje doorgeëvolueerd tot iets anders. Dat heeft geleid tot 32.755 artikelen met verkeerde conclusies resulterend uit verkeerd onderzoek op verkeerde cellen, schrijven de Nijmeegse onderzoekers Serge Horbach en Willem Halffman in Plos One.


De twee namen een lijst van onechte cellijnen erbij, en doorzochten aan de hand daarvan de literatuur. Conclusie: nog altijd verschijnen er ieder jaar zo'n 1200 onderzoeksartikelen die zijn gebaseerd op verkeerd geclassificeerde cellen.


In Nederland alleen al gaat het om 586 artikelen, verspreid over de tijd. In een artikel dat vorig weekend in De Volkskrant verscheen wordt het onderzoek aangehaald van het team onder leiding van maag-, darm- en leverarts Jurjen Boonstra (Leiden UMC) dat slokdarmkankercellen controleerde. Drie populaire cellijnen bleken niet meer overeen te komen met het oorspronkelijke materiaal: ze waren door de tijd heen overgenomen door dikkedarm-, maag- en longkankercellen. 'Terwijl er wel allerlei publicaties en experimenten uit zijn voortgekomen', vertelt Boonstra. 'Maar als je door de microscoop kijkt, staat er bij die cellen geen bordje: dit is een dikkedarmcel, dit een slokdarmcel.'


Tot missers met patiënten heeft de affaire voor zover bekend niet geleid: nieuwe medicijnen worden nooit op basis van cellijnonderzoek alleen ontwikkeld. Of nog, een studie met onder meer strottenhoofdkankercellen, die in werkelijkheid baarmoederhalskankercellen zijn. 'Dat is al bijna veertig jaar bekend. Dus is het feitelijk geen contaminatie meer, maar een gestabiliseerde subcellijn van de HeLa-cellen van de beroemde Afro-Amerikaanse patiënt Henrietta Lacks.' Dat zijn heus niet allemaal oude gevallen, leert nadere inspectie. Vorige maand nog stonden de namen van de Groningse hoogleraar nucleaire geneeskunde Rudi Dierckx en gasthoogleraar Albert Signore boven een oncologische studie, met schildkliercellen die in werkelijkheid darmcellen zijn. 'We wisten dat de cellen mogelijk gecontamineerd waren', mailt Signore desgevraagd. Waarna het onderzoek gewoon doorging: 'Voor ons onderzoek hadden we een snel groeiende en agressieve cellijn nodig, zoals deze. Hun oorsprong was niet zo relevant.'


De schade valt in de praktijk mee. Dat is ook het beeld dat ontstaat bij nadere bestudering van zomaar tien recente, Nederlandse studies waarin de foute cellen voorkomen. 'Ik gebruik cellen voor laboratoriumdiagnostiek van autoimmuunziekten. Daarvoor maakt het celtype niet zo uit', zegt laboratoriumspecialist Jan Damoiseaux (UMC Maastricht), die werkt met zo'n verwisselde celcultuur. 'Voor mij zijn algemene eigenschappen van belang, zoals een grote celkern en goede celdeling.' De geïnterviewden gaan er licht over.


Maar bij het International Cell Line Authentication Committee (ICLAC), de organisatie die lijsten van 'valse' cellen opstelt, is voorzitter Amanda Capes-Davis kritischer. 'Mijn grootste zorg betreft de ontdekkingsfase van het onderzoek, als de controles nog niet zo strikt zijn. Stel dat je een spannend nieuw stofje hebt gevonden dat misschien werkt tegen borstkanker. Je eerste stap is dan om het op cellijnen te testen. Dan kan zo'n verkeerd geïdentificeerde cellijn je op een dwaalspoor brengen. Dat kost tijd en onderzoeksgeld', mailt ze. De schatting van Horbach en Halffman lijkt haar 'aan de conservatieve kant', zegt ze. 'En de belangrijkste boodschap is dat wetenschappers de verkeerd geïdentificeerde cellijnen nog steeds gebruiken, ondanks jarenlange waarschuwingen.' Dat kan alleen maar geharrewar geven, vindt ze.


Halffman pleit daarom voor een duidelijke waarschuwingstekst op onderzoeken die van de verkeerd gelabelde cellijnen gebruikmaken: pas op, de cellijn in dit onderzoek is niet wat u denkt. Onderzoekers verwijzen immers naar elkaars studies en inmiddels, zo ontdekten Horbach en Halffman, zijn er al zeker een half miljoen artikelen die op de een of andere manier voortborduren op een 'besmette' studie. 'Zo kan dit zich als een olievlek uitbreiden', zegt Halffman.


Tenslotte nog dit: het testen van cellen kost twee minuten, waarmee veel ellende kan voorkomen worden.

Marc van Impe

Bron: MediQuality

08:15 Gepost door Marc van Impe | Permalink | Commentaren (0)

Post een commentaar