03 september 2017

Als de dokter huilt, is dat geen teken van zwakte


Mag een arts zijn emoties tonen? Of geldt dat al een teken van zwakte? In E.R. gaat de dokter die net een patiënt verloren heeft buiten een sigaretje roken. Toen kon dat nog. In andere medische soaps zie je hem ’s nachts in een Hopper-achtig café aan de bar zitten achter een glas whisky. Is de dokter een Australische vrouw dan gaat ze op het terras in de verte staren. Ze draagt haar witte jas open, de stethoscoop dubbel geplooid om de hals. Een traan wegpinkend.


Maar in een Belgisch ziekenhuis zie je dat nooit. Daar zijn dokters keihard voor zichzelf en voor elkaar. Zwakte tonen is om kwetsuren vragen. Gelukkig is dat beeld aan het veranderen. Vroeger waren emoties een teken van zwakte en incompetentie, maar de instroom van een jongere, en vooral vrouwelijke en empathischer generatie creëerde ruimte voor verandering. De menselijke tragedies die artsen en verpleegkundigen dagelijks ervaren kunnen hen niet onberoerd laten. Ook artsen worden geraakt door het lot van hun patiënten, en soms breken ze. Zoals te zien is op het beeld van een arts na de dood van een 19-jarige patiënte, die op het Internet gedeeld werd door een ambulancier die toevallig aanwezig was. Voor de goede orde: de dokter gaf zijn toestemming. Het beeld met commentaar ziet u hier: https://www.youtube.com/watch?v=7AI4POBmDkA


De foto die dateert uit maart 2015 kreeg tienduizenden views én commentaren van artsen die op hun beurt persoonlijke, ontroerende ervaringen met het publiek deelden, en zo een zeldzaam inkijkje gaven in een wereld die wordt gedomineerd door ratio en techniek.


De afstandelijke, zelfverzekerde arts bestaat niet. En als hij zich zo gedraagt dan neemt hij een pose aan. Artsen weten beter dan wie ook wat leven, lijden of sterven is en ze zijn de eerste om zich te realiseren dat in zo'n gevallen de geneeskunde zijn grenzen laat zien. Ze zijn net zo goed angstig, en zeker na een medische fout zullen ze zich terughoudend opstellen. Artsen kunnen ook verbaasd worden, door een onverwacht herstel van een zieke, door een nieuwe complicatie. Een onderliggende pathologie die pas na een onderzoek dat helemaal zo niet bedoeld was, aan het licht komt. Ze engageren zich en nemen deel aan publieksacties zoals fietstochten of sportwedstrijden om geld in te zamelen bij sponsors.


De kwaliteit van de zorg wordt beïnvloed door wat dokters voelen, schrijft de Amerikaanse interniste Daniëlle Ofri in haar boek What Doctors Feel. "Artsen leren niet alleen doordat ze zich het medisch-technisch handelen eigen maken, "verduidelijkt Beate Giebner, van het Amsterdamse Medisch Centrum, die een proefschrift schreef over waardevolle contacten tussen zorgverleners en patiënten. "Ze groeien als arts en als persoon door de emoties die ze ervaren. Emotionele ervaringen, positieve en negatieve, kunnen veel goeds opleveren. Zorg verlenen is immers meer dan alleen opereren."


"Dat heeft ook te maken met de toegenomen mondigheid en kennis van patiënten," zegt Giebner in De Volkskrant, "de manier waarop artsen zich tot hun patiënten verhouden is veranderd, zegt Giebner, ze staan veel meer dan vroeger op gelijk niveau." Canadese onderzoekers brachten een paar jaar geleden het verdriet in de artsenpraktijk in kaart door gesprekken met een groot aantal oncologen. "Ik lig er 's nachts wakker van", zegt een van hen in de studie, die werd gepubliceerd in vakblad Archives of Internal Medicine (http://archinte.jamanetwork.com/article.aspx?articleid=11...).

"Het verdriet is als rook, ongrijpbaar en doordringend," schrijven de auteurs. "Het plakt aan de kleding van de artsen als ze naar huis gaan, het kruipt onder de deur van patiëntenkamers door." Zij stelden vast dat oncologen worstelen om hun gevoelens van verdriet en onthechting in toom te houden, zodat ze hun werk kunnen doen. Meer dan de helft van de 20 geïnterviewde deelnemers meldden gevoelens van mislukking, zelftwijfel, verdriet en machteloosheid als onderdeel van hun verdriet-ervaring, en een derde sprak over gevoelens van schuld, verlies van slaap en huilbuien. "Onze studie toonde aan dat verdriet in de medische context beschamend en onprofessioneel is. Hoewel de deelnemers worstelden met gevoelens van verdriet, verborgen ze ze voor anderen omdat het tonen van emotie beschouwd werd als een teken van zwakte. Velen merkten op dat ons interview de eerste keer was dat deze vragen gesteld werden of er überhaupt gesproken werd over deze emoties." Aldus Leeat Granek, een van de auteurs in 2012 in de NYT.


"De impact van al dit onuitgesproken verdriet was precies wat we niet willen dat onze artsen ervaren: onoplettendheid, ongeduld, prikkelbaarheid, emotionele uitputting en burn-out. Sterker nog, de helft van de oncologen gaf toe dat ze zich na zo'n ervaring nog harder gingen opstellen, agressievere chemotherapie gingen toepassen en de volgende patiënt tegen zijn zin hardnekkiger gingen doorbehandelen. Onverwerkte gevoelens," concluderen de onderzoekers, " kunnen de kwaliteit van de zorg dus sterk beïnvloeden." " Het is 'een dunne lijn', "schrijven ze: "de arts die het verdriet om patiënten niet kan hanteren, wordt onpersoonlijk of haakt af met een burn-out, de arts die zich te veel laat raken, kan zijn werk niet meer doen."


Is de oplossing rationele compassie? In dat geval registreert de dokter dat de ander emoties heeft, maar voorkomt hij dat hij daarin zelf wordt meegezogen. "Als je weinig emotionele grenzen hebt en je huilt snel, dan komt dat op patiënten niet professioneel over. Maar als je emoties krampachtig onderdrukt, ga je er zelf aan onderdoor. Ik denk bij veel patiënten te zien dat het ze helpt dat hun situatie mij niet onberoerd laat, en ik kies ervoor dat te laten zien. Dat klinkt wat klinisch, maar op die manier lukt het mij de balans te houden." Volgens het vermaarde standaardwerk The Emotions (1988) van wijlen dr. Nico Frijda zijn emoties geen willekeurige 'lastige en onhandige' gevoelens die je overkomen en die je terzijde kunt zetten, maar precieze en betekenisvolle reacties op specifieke gebeurtenissen. Stilstaan bij emoties betekent dat je dus ook zicht kunt krijgen op de onderliggende behoeftes.

Wanneer artsen hun emoties negeren, gaan zij daarbij dus ook voorbij aan de betekenis die deze hebben. Hierbij stilstaan betekent dat je ook zicht kunt krijgen op de onderliggende behoeftes aan bijvoorbeeld collegiale steun, het uiten van boosheid en frustratie of het zoeken van passende vormen om te rouwen. Onder het mom van 'daar hebben we toch geen tijd voor' wordt aan deze behoeften vaak klakkeloos voorbijgegaan, zegt de medisch counselor Arjeh Mesquita. "En als er wel op een goeie manier aandacht aan wordt gegeven, gebeurt dat vaak heimelijk zodat collega's niet doorhebben dat je 'last hebt' van emoties. Niet voor niets zijn de ervaren werkdruk en het ziekteverzuim onder medici zo schrikbarend hoog. Het zou toch ook voor patiënten fantastisch zijn als artsen tijd en ruimte maken om hun menselijkste behoeften op passende wijze een plek te geven in hun dagelijks werk.


Medisch onderwijs gaat in essentie over ‘dokter worden'. Die eerste praktijkervaringen zijn vaak sterk emotioneel gekleurd; studenten zijn bij hun stage dikwijls voor het eerst in hun loopbaan getuige van ingrijpende situaties zoals overlijden of ernstige ziekte. Op het moment is er te weinig aandacht voor emoties in de geneeskunde-opleiding. Ik vraag een arts-opleider wat hij zijn jonge dokters adviseert. Hij adviseert wat hij zelf doet, zegt hij: een uurtje joggen.


Dat had beter gekund.


Marc van Impe

 

Bron: MediQuality

08:10 Gepost door Marc van Impe | Permalink | Commentaren (0)

Post een commentaar