05 juli 2017

Euthanasie is geen vrouwenkwestie


Vrouwen vragen vaker dan mannen euthanasie aan. Zo’n zin doet lezen. Maar is naast de kwestie. De studie van de End-of-Life Care-onderzoeksgroep van de Vrije Universiteit Brussel en de Universiteit Gent die vandaag in De Standaard beschreven wordt, bevestigt wat eerder al door psychiater Lieve Thienpont gepubliceerd werd in 2015.


De nieuwe feiten: van 2002 tot en met 2013 stierven in België 179 mensen door euthanasie wegens psychisch lijden. Driekwart van die aanvragen werd gedaan door vrouwen. De auteurs schrijven dat stemmingsstoornissen "– zoals depressie –" het vaakst leiden tot zo'n euthanasievraag. Dat geeft een verkeerd beeld. Ik neem studie ter hand van psychiater Lieve Thienpont die op 27 juli 2015 in de BMJ Open verscheen (link).


Deze Vlaamse psychotherapeute maakte een retrospectieve analyse van de casus van 100 patiënten, 77 vrouwen en 23 mannen die van eind 2007 tot eind 2011 naar haar werden verwezen. 90 patiënten leden aan meer dan 1 stoornis; de meest voorkomende diagnose was depressie (n=58) , persoonlijkheidsstoornis (n=50), 13 leden aan autisme spectrum stoornis (ASS), en 12 leden aan het Asperger syndroom (ASD).


In total werden 48 van de euthanasie-aanvragen geaccepteerd, en in 35 gevallen werd die ook uitgevoerd. 6 patiënten pleegden zelfmoord, 1 stierf door palliatieve sedatie en 1 door anorexia nervosa. Van de 13 patiënten die toestemming kregen maar niet doorzetten, waren er 8 die vrede hadden met de toestemming op zich en gingen door met hun leven. Lieve Thienpont is ook de auteur van het boek Libera Me dat getuigenissen biedt over euthanasie, die de lezer een inzicht geven in de realiteit van mensen die ondraaglijk en perspectiefloos psychisch lijden. Haar artikel in de BMJ en haar boek maken duidelijk dat het belangrijkste voor de patiënt de hoop is, zij het (nog) niet op een beter leven, dan toch op een menswaardige dood.


Maar de hamvraag is waarom er in beide studies driekwart meer vrouwen opduiken dan mannen. Ik meen dat dit in de eerste plaats te wijten is aan het feit dat vrouwen eerder dan mannen professionele hulp zoeken als ze voelen dat het fout gaat. Mannen kunnen eindeloos doorgaan in hun halsstarrig gedrag dat ze alle ellende wel aankunnen. Tot ze niet meer verder kunnen. Dan dreigen ze hun waardigheid te verliezen en vragen ze om de laatste behandeling. In een Nederlandse studie noemden vooral vrouwen dat zogenaamde verlies van waardigheid na invoering minder vaak als reden.


Uit de studie van Luc Deliëns en collega's blijkt dat artsen in 8 tot 27 procent van de gevallen de inschatting maken dat de patiënt terminaal is, waardoor er slechts twee artsen moeten oordelen en geen psychiater als derde arts. Bovendien is de tweede arts vaak een huisarts, en dus geen specialist.


De Standaard stelt daarbij vragen. Hoe komt dat? Is de patiënt al fel fysiek verzwakt door zijn psychiatrische aandoening? Wordt de wet misschien breed geïnterpreteerd, of vreest de arts dat de patiënt anders zelf uit het leven zal stappen? Het toont aan dat euthanasie bij psychisch lijden complex is. Is de patiënt competent genoeg om zo'n onomkeerbare beslissing te nemen? Is de doodswens geen symptoom van de ziekte?


Uitzichtloos kan het lijden enkel zijn als alle bewezen effectieve behandelingen zijn ingezet en er vanuit medisch perspectief geen uitzicht meer is op genezing of verlichting. Bij een terminale ziekte als kanker kan een arts dit uitzichtloze stadium veelal betrouwbaar vaststellen, mede gebaseerd op een scan of laboratoriumonderzoek. Het is de vraag of dit ook mogelijk is bij een psychiatrische ziekte.


Volgens de auteurs is het duidelijk dat psychisch lijden ondraaglijk en ongeneeslijk kan zijn. Maar of lijden ondraaglijk is, is uiteindelijk een subjectieve beleving van de patiënt. Omdat het om een kwetsbare doelgroep gaat, moet er bijzonder zorgvuldig met die euthanasievragen omgesprongen worden. Zij pleiten voor de invoering van klinische guidelines, zoals in Nederland, en voor advies door multidisciplinaire teams.


De vraag is of dit zal helpen. Scott Kim, hoogleraar psychiatrie bij het Bioethics Department van het National Institute of Health in de VS, publiceerde op 10 februari 2016 in JAMA (link) een onderzoek over 66 psychiatrisch patiënten die in Nederland euthanasie kregen in de periode van 2011 tot begin 2014. Uit dit onderzoek blijkt dat de meerderheid van de patiënten niet alle door de richtlijn aanbevolen, bewezen effectieve behandelingen had gekregen.


Zo had net als in ons land ruim de helft van de patiënten een depressieve stoornis, terwijl slechts 11% een behandeling had gekregen met een MAO-remmer en 39% was behandeld met elektroconvulsieve therapie (ECT), dat wordt aanbevolen bij therapieresistente depressie. Ook bleek dat er onder de betrokken artsen in bijna een kwart van de gevallen geen overeenstemming was over het euthanasieverzoek.


Het weinige onderzoek dat er nu is, toont aan dat euthanasie de laatste jaren wordt uitgevoerd bij psychiatrische patiënten waarvan de meerderheid mogelijk ondraaglijk lijdt, maar niet uitzichtloos, omdat een groot deel niet uitbehandeld is. De zogenaamde zorgvuldigheidscriteria geven de schijn van zorgvuldigheid en kunnen leiden tot willekeur en rechtsongelijkheid. Een debat over een streng of minder streng euthanasiebeleid is dan een schijndebat.


De Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie (NVvP) heeft voor psychiaters een richtlijn opgesteld hoe om te gaan met het verzoek om euthanasie of hulp bij zelfdoding door patiënten met een psychiatrische stoornis. De praktijk wijst uit dat het volgen van deze richtlijn en het besluitvormingsproces een langdurig traject is.

De studie van dr. Lieve Thienpondt gaf al aan dat iemand met een psychiatrische stoornis geholpen kan worden als hij of zij zijn/haar gevoelens en angsten kan delen. Professionaliteit is in deze van groter belang dan goede wil.


En tenslotte nog dit: vrouwen voelen de werkelijkheid uiteraard beter aan dan mannen.


Marc van Impe

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/28641576

 

Bron: MediQuality

17:36 Gepost door Marc van Impe | Permalink | Commentaren (0)

Post een commentaar