25 april 2017

Na een lunch met Lieven Annemans


Nostalgie is heimwee naar de toekomst, las ik. En ik voeg er in gedachten aan toe: een toekomst die er nooit was. Soms krijg ik het verwijt (?) een nostalgicus te zijn. Ik moet dat altijd heftig tegenspreken. Nostalgie veronderstelt een lineaire tijdsopvatting van een verleden dat definitief voorbij is en een toekomst die onzeker blijft. Nostalgie is een gebrek aan dromen.


Elke tijd heeft zijn eigen dromen. Ik heb veel gedroomd maar nooit gedroomd van een betere wereld. Mijn dromen van vandaag bevallen me maar matig, ze gaan te vaak over vrienden, kennissen die ons verlaten hebben. Ik heb alleen maar gedroomd over het uitblijven van ellende. Criminaliteit zoals die vroeger heftiger leek. Terrorisme zoals de Rothe Armee Fraktion, de CCC, de Bende van Nijvel. Of vreselijke ziekten en kwalen, waartegen we tot voor kort weerloos waren en nu dure pillen slikken. Het ideaal is een leven waarin alle risico's zijn uitgebannen. Maar idealen zijn als sterren: net als scheepslui richten we onze koers ernaar, schreef Knut Hamsun.


Ze zijn een voorstelling van iets in de toestand van volkomenheid, wat men zich voorstelt als het hoogste en dat men verwezenlijkt hoopt te zien. Ik denk hieraan na een uiterst aangenaam gesprek met gezondheidseconoom Lieven Annemans. Het ideaal in de gezondheidszorg werd in de vroege jaren 60 geschreven. Het heeft veel goeds gebracht. Maar die koers moet nu verlaten worden want ze leidt ons naar de Maelstrom. Daaraan dacht ik bij de lectuur van het laatste werk van de eminente man.


De ironie is dat zowel de overheid, als de betrokken actoren en de verzekeraars dat weten maar zich halsstarrig als Odysseus aan hun eigen mast hebben vastgebonden en van geen koerswijziging willen weten. Alle partijen gaan ervan uit dat de burger die tenslotte de rekening betaalt geen enkele inbreng kan hebben in dit debat. Uiteraard zijn mensen bang voor een misser of een tegenslag maar leven is omgaan met risico. Het is de overheid die de risico's moet uitbannen. De overheid denkt hierbij als Sartre. Anderen zijn de hel, die op veilige afstand moeten worden gehouden. Als de overheid een veilig en gezond bestaan garandeert, kan de burger verder zijn eigen boontjes doppen.


Dit is een utopie die de voorbije vijfentwintig jaar bewezen heeft niet te werken. Anders zou het ook geen utopie zijn. Zoals elke utopie heeft ook die utopie tirannieke trekken. Utopisme heeft in de geschiedenis nooit veel positiefs opgeleverd. Denk maar aan het marxisme of het nationaalsocialisme. In die late jaren ‘60 werd de afbraak aan de gang gebracht en wat overbleef is een gapende gat. Wie daarin valt is reddeloos verloren of krijgt minstens een burn-out.


Het kwam eraan: Iedereen onder de autogordel. Rokers vogelvrij. Zelfverklaarde voedingsexperts tegen overgewicht. Je afval sorteren tot in het absurde. En dan geconfronteerd worden met een Justitie die werkt volgens Napoleontische regels tegen het ritme van de processie van Echternach, een Staatsblad van 1 miljoen bladzijden, een belastingbrief met 1000 in te vullen hokjes. De nieuwe absurditeiten. Ernstig nu! Wie chronisch ziek is, of gewoon niet in staat om zinvol werk te doen wordt gesanctioneerd. Anders werkt het beleid niet. Ik denk dat dit onjuist, of op zijn minst ongenuanceerd is. Want op die manier maakt de overheid steeds meer inbreuk op het privéleven van de burger. Iedereen onder permanente surveillance. Nee, dank u.


In de jaren vijftig droomden we van een netjes, overzichtelijke en veilige wereld. Duckstad voor volwassenen, Walt Disney als onderpastoor. Het waren dromen van afwezigheid van de oude utopisten die WO II nog hadden meegemaakt, en onder de petroleumlamp van het achterkeukenverzet of in Londen hemelbestormende plannen maakten voor een betere wereld. Ik ben opgegroeid in de slagschaduw van die wereldverbeteraars van de jaren vijftig, zestig en zeventig die op zondagnamiddag, na de schorseneren in béchamelsaus, even enthousiast als hun grootouders achter een zwarte, nu achter rode en groene vlaggen marcheerden. En dan kwam de crisis. Oliecrisis. Crisis van de verzorgingsstaat. Daarna het multiculturele drama. Links werd rechts, en rechts werd populisme. Maar in de gezondheidszorg veranderde er nauwelijks iets. Men ging alleen maar meer consumeren. Want daar heeft iedereen recht op. Links verleerde te dromen en trok zich terug in de academie. Rechts vierde de leegte. De idealen verdwenen naar de aanbouwveranda en het autoblik in de garage.


Ik droom van onvastheid. Van een wereld waarin je arm én rijk kan worden en opnieuw en omgekeerd. Waar het niet uitmaakt waar je geboren wordt. Waar je nooit onherstelbaar wordt gestraft. Waar nieuwsgierigheid voor het vreemde normaal is, waar afwijkingen interessant zijn. Waar je kan kiezen voor projecten in plaats van voor partijen. Waar de drang naar ontplooiing niet tot stress leidt en waar uitmunten meer is dan geld verdienen. En waar ik bij een glas katholiek bier kan filosoferen over de dromen van morgen.


Ik hoop dat Annemans geen nostalgicus wordt. Professor Annemans moet de knopen waarmee de deelnemers aan het gezondheidsdebat aan hun mast vastzitten niet ontwarren maar doorsnijden. En wie niet mee wil op de nieuwe koers, kiepert hij overboord.


Tenslotte nog dit: melancholisch kan ik wel worden, zeker rond een uur of elf 's nachts als de laatste boot over het kanaal vaart. Ik voel dan wel eens wat voor het hindoeïsme. Hindoes die geloven dat de tijd cyclisch is, hebben geen nostalgie. Melancholie wel, maar heimwee is hen onbekend. Maar ook dat kan niet, want ik hou teveel van een sappige T-bone.


Marc van Impe

Bron: MediQuality

08:50 Gepost door Marc van Impe | Permalink | Commentaren (0)

Post een commentaar