20 oktober 2016

Specialisten, schaf de wachtdienst af

Wat chauffeurs en piloten niet mogen, doen medisch specialisten wel: 24-uursdiensten draaien. Dat kan niet langer want de patiënt heeft recht op een fitte arts aan zijn bed. Ik keek op het scherm hoe een van die hedendaagse superdokters die hun kunsten op TV mogen tonen, in het holst van de nacht opereerde. Het ging hem niet om een spoed- maar een routineoperatie. Een vriend van me liet “zijn” bevalling het liefst ’s nachts ingeleid worden. Ik heb het mogen meemaken dat de geleerde vrouw de sponde moest verlaten voor een nachtelijk consult bij een doorzopen sujet dat uit het verkeer geplukt was. Het hoort bij het vak, hoorde ik altijd. Maar er komt ander geluid.

Chirurgen en andere specialisten moeten stoppen met het draaien van 24-uursdiensten. Te lang achter elkaar doorgaan, werkt fouten en verkeerde beslissingen in de hand en is schadelijk voor de patiëntveiligheid. Dat stellen twee vooraanstaande Nederlandse hoogleraren, die het debat hierover willen openen. Hoogleraar chirurgie Dink Legemate, hoofd chirurgie van het AMC, en Jan Klein, anesthesioloog en hoogleraar patiëntveiligheid van de TU Delft, besloten tot een gezamenlijk pleidooi: specialisten zouden niet langer dan 12 uur achter elkaar mogen werken, stellen ze. Beide hoogleraren gelden als autoriteit op hun gebied.

De medische soaps zijn wat één aspect betreft realistisch: voor specialisten is het wereldwijd gebruikelijk om 24-uursdiensten te draaien. Dat betekent dat en specialist, zeker als hij technische prestaties verricht, na een normale werkdag 's nachts oproepbaar blijft voor ingewikkelde vragen of spoedoperaties, waarvoor ze dus naar het ziekenhuis moeten. En vaak draaien ze ook nog eens in het weekend een 48-uursdienst. Jonge artsen en specialisten in opleiding weten daar alles van en ondanks alle mogelijke beloften, afspraken en dure verklaringen blijft dit een zeer. Ziekenhuizen doen het nu eenmaal, omdat het te kostbaar is om de hele nacht voor elk specialisme een arts in het ziekenhuis te hebben.

De professoren Dink Legemate en Jan Klein zeggen dat het anders kan. Als het geregeld is bij piloten, die ook over mensenlevens gaan, bij vrachtwagenchauffeurs, zelfs bij omroepmedewerkers? Waarom dan niet bij dokters. Al die specifieke beroepen mogen maar zoveel uur achter elkaar werken en dat vindt iedereen volstrekt begrijpelijk. Maar over de medisch specialisten heeft niemand het.

Waarom zet de maatschappij daar geen druk op? ‘Dat vind ik vreemd. Dit moet gewoon op tafel komen,' zei Dink Legemate deze zomer in een weekendkranteninterview. Wetenschappelijk onderzoek laat zien dat lang wakker blijven hetzelfde effect heeft op prestaties als het drinken van alcohol. Bij vermoeidheid daalt het reactievermogen, wordt het geheugen slechter en maken mensen meer fouten. Ook artsen. Toch is nooit een rechtstreeks verband aangetoond tussen lange diensten en medische fouten. Volgens Jan Klein spelen in de zorg zoveel factoren een rol, dat dit lastig aan te tonen is.

Volgens prof. Elke Van Hoof, coauteur van Burn-out in de Zorg (uitg. Lannoo Campus) lijdt 41 % van de professionelen in de zorg aan een burn-out. 28% van de artsen op de spoeddienst lijdt aan depersonalisatie en 43% gaf toe minder persoonlijk bekwaam te zijn. Bij het verplegend personeel waren die percentage significant hoger.

Toen de Nederlandse specialistenverenigingen daarmee geconfronteerd werden noemden ze dit een belangrijk signaal, maar toch zijn ze tegen een maximum van 12 uur werken. Zij ziet niets in het afschaffen van 24-uursdiensten. 'Als je voldoende menskracht hebt, kun je het best op die manier inrichten,' zegt een woordvoerster. 'Maar dat kan niet overal. De zorg moet wel gewoon doorgaan. In een klein ziekenhuis zal dit moeilijker te regelen zijn. Daar is 's nachts misschien ook minder te doen.

Wij zeggen: regel dat je na een ontzettend zware nacht een beroep kunt doen op je collega's. Als je 's nachts twee telefoontjes krijgt, dan hoef je de volgende dag niet uitgeroosterd te worden', zegt hij. 'Dan kun je gewoon werken. Maar als je de hele nacht op de operatiekamer hebt gestaan en je bent helemaal leeggeopereerd, dan moet er zo'n sfeer zijn dat collega's patiënten overnemen en dat je naar huis kunt om te slapen.'

Een chirurg, die zichzelf omschrijft als ‘allang niet meer de stereotiepe macho' vreest dat bij een maximum van 12 uur chirurgen te weinig "vlieguren" maken en ervaring verliezen. 'Dat zou de patiëntveiligheid juist verslechteren.'

Hoogleraar verkeerspsychologie Karel Brookhuis de TU Delft en auteur van Driver behaviour and accident research methodology; unresolved problems spreekt dit radikaal tegen: 'Bij beroepschauffeurs wordt hier al dertig, veertig jaar onderzoek naar gedaan en dat is zo langzamerhand wel uitgekristalliseerd. Het is overduidelijk: vermoeidheid zorgt voor een hogere kans op ongevallen.

Als je echt te weinig hebt geslapen, is de kans op ongevallen al gauw vijf keer zo groot. 's Nachts tussen twee en vijf is de kans op een ongeval bijna zes keer zo groot. Daarom zijn er ook strikte rij- en rusttijden ingevoerd voor chauffeurs.' Voor de Nederlandse Inspectie voor de Gezondheidszorg waar deze kwestie deze zomer werd aangekaart is dit een zaak van specialisten zelf. Ook in ons land blijkt men andere zorgen aan het hoofd te hebben.

Marc van Impe

Bron: MediQuality

 

20:42 Gepost door Marc van Impe | Permalink | Commentaren (0)

Post een commentaar