10 augustus 2016

Duizend bommen en granaten

Ons taalgebruik wordt steeds zachter, ook in de medische wereld. ‘Mongooltjes’ heten nu ‘mensen met het syndroom van Down’. Een ‘blinde’ is een ‘visueel gehandicapte’ geworden. Psychiaters zijn heel wat fijnzinniger geworden en gebruiken termen als ‘idioot’, ‘imbeciel’, ‘zwakzinnige’ of ‘debiel’ niet langer. Ik kan de verzachting van onze omgangstaal alleen maar toejuichen. Maar in feite kan je met elk woord net zo goed schelden.

In de jaren vijftig kwam de term ‘geestelijk gehandicapten' in de plaats van idioot. Maar een decennium later spraken de hulpverleners alweer van ‘verstandelijk gehandicapten'. Wat al snel veranderde in ‘verstandelijk beperkten'. Het kan nog vriendelijker: ‘mensen met een verstandelijke beperking'. Op die manier zet je de mens voorop en plaats je de beperking op de achtergrond.

Soms gaat het bij wet, zoals in de VS. Eind negentiende eeuw was retarded (‘achterlijk') een nieuwe term in het Engels voor mensen met een verstandelijke beperking. Maar in 2010 heeft de Amerikaanse overheid het woord uit alle wetten geschrapt. Dat is te danken aan de familie van Rosa Marcellino, een meisje met het syndroom van Down, die het niet namen dat ze op school ‘mentally retarded' genoemd werd. Ze begonnen een petitie om het woord uit de wetgeving van de staat Maryland te laten schrappen. De actie werd zo'n succes, dat de landelijke politiek zich ermee ging bemoeien. En dat leidde tot een wet, Rosa's Law, die de term mental retardation in Amerikaanse wetten door intellectual disability (‘verstandelijke handicap') vervangt.

Maar sommige mensen in onze welzijnssector gaan alweer een stap verder. Zij zeggen het liefst: ‘mensen met een verstandelijke uitdaging'. ‘Uitdaging' lijkt het ultieme eufemisme. Het lijkt wel of iemand met een beperking een leuke taak te doen heeft. Waarom verzinnen we dan toch steeds nieuwe woorden om netjes uit te drukken wat we bedoelen?

Ook in het gewone taalgebruik gaat het om eufemismen. ‘ Negers' heten nu ‘zwarten', en een ‘hoer' werd een ‘prostituee' en is nu een ‘sekswerker'. Een ‘meid' werd eerst een ‘werkster' en daarna ‘hulp in de huishouding' of ‘indoor hygièneconsultant'. En als een bedrijf zijn personeel decimeert spreekt de directie niet over een ‘ontslaggolf' onder het ‘personeel' maar heeft ze het liever over een ‘reorganisatie' en over ‘medewerkers', die evenveel in de pap te brokkelen hebben. En de ‘werkloze' veranderde in een ‘uitkeringsgerechtigde'. Als er een epidemie onder het vee uitbreekt worden de dieren ‘geruimd' in plaats van ‘afgemaakt'.

Toch blijft iedereen een ander gevoel bij een woord hebben. ‘Allochtoon' is zo'n woord. Het stond in 1961 voor het eerst in een Nederlands woordenboek. Het was tot dan een bijvoeglijk naamwoord in de geologie, voor steensoorten die vanaf een andere plek waren aangevoerd. In 1967 gebruikte de Nederlandse minister Marga Klompé ‘allochtoon' om Nederlanders van buitenlandse afkomst mee aan te duiden.

Sinds de jaren tachtig is ‘allochtoon' ook bij ons een veelgebruikte term. Tot dan had men het over de ‘gastarbeider'. Na enkele decennia van veel negatief nieuws over allochtonen, is het nu een van de meest gehate woorden. Verschillende gemeenten in Vlaanderen hebben inmiddels al afgesproken om het woord te mijden. ‘Allochtonen' heten nu ‘Turkse Gentenaars', ‘Marokkaanse Gentenaars', enzovoort. De krant De Morgen heeft het woord radicaal geschrapt. En bij de oprichting in 2015 maakte de Nederlandse politieke partij Denk bekend dat ze niet alleen het woord ‘allochtoon' maar ook ‘integratie' wil afschaffen. In Vlaanderen gebruikt men daarvoor het gruwelijke woord ‘inburgering', dat voor mij de klank van een dwangbuis heeft.

Ik kan de verzachting van onze omgangstaal alleen maar toejuichen. Maar in feite kan je met elk woord net zo goed schelden. Zo hoorde ik een ‘bewakingsagent' op de Heyzel uitgescholden worden voor ‘cipier'. Het hangt ervan af hoe je een woord gebruikt. Lees er Hergé's Kapitein Haddock maar op na.

Marc van Impe

Bron: MediQuality

15:40 Gepost door Marc van Impe | Permalink | Commentaren (0)

Post een commentaar