06 juni 2013

De solutionist

Er is nu een maand overheen gegaan. Met het weer klaart ook het humeur op. Je hebt een denkfout gemaakt, zegt de geleerde vrouw, je hebt eens te meer gedacht dat je opponent net zo denkt als jij en het beste voorheeft. De waarheid is hard bij les. Eens te meer heb ik me in de maling laten nemen. Waarom toch? Ik zag het toch aankomen? Dan valt mijn oog op een artikel van Suzanne Wuesten, die Het abc van de  denkfout schreef. Een denkfout zegt ze is een systematische afwijking van rationeel denken dat gebaseerd is op logisch redeneren en correct onderbouwd wordt met argumenten. Precies zoals ik de denkfout gemaakt heb: ik ging ervan uit dat de andere even rationeel dacht als ik. Rationeel denken hoeft niet per se het beste resultaat op te leveren, zegt Wuesten. De mens laat zich het systematisch misleiden en het liefst in zijn voordeel. Het erge is dus dat vanuit ons persoonlijk perspectief bekeken denkfouten ons iets opleveren. Quod non. We bedriegen onszelf. Wuesten lijst de denkfouten op. Een eerste denkfout is de vooringenomenheid alsof we de verhalen die we graag horen zelf regisseren. We liegen onszelf niet alleen voor, we maken die leugen ook nog acceptabel. Een tweede denkfout is denken in formules van oorzaak en gevolg. Terwijl de werkelijkheid vaak veel complexer is. Maar denken in oorzaak en gevolg geeft ons de idee dat we greep hebben op de zaak. Terwijl correlatie niet altijd een causale relatie inhoudt. Een derde fout is onze behoefte aan harmonie. We houden niet van tegenstrijdigheden en incongruentie. Integendeel, we willen dat ons gedrag overeenstemt met onze principes en onze wensen corresponderen met de werkelijkheid. Als die verandert passen we desnoods onze wensen aan. Nog een vierde fout is dat we niet met onzekerheid kunnen omgaan. Dus maken we onze eigen zekerheid. Hoort u uzelf hardop liegen? Ik wel, soms. Een vijfde fout is onze afkeer van verlies. En een zesde fout is onze zelfoverschatting, wat dan weer leidt tot risicovol gedrag of iets wat durf heet, vaak met fatale afloop. En de zevende fout is het groepsdenken, het toegeven aan de druk van de groep waar we ons bij rekenen.  Dat leidt tot conformisme. En daar werd ooit een mooie Italiaanse film over gedraaid. Als je die zeven fouten zo op een rijtje ziet dan vraag je je af hoe lang we nog onszelf voor de gek gaan houden. Gelukkig kunnen we dat alles tegen gaan door met heuristieken, mentale vuistregels, de werkelijkheid te verwerken om zo verlamming te vermijden. Zoekt en gij zult vinden, zegt Mattheus (Mat 7.7). Ik een ben een solutionist en zie de werkelijkheid als verzameling oplosbare problemen. Maar een zaak is zeker, nooit doe ik nog zaken met een man met een konijn in zijn hoofd.

Marc van Impe

ISBN: 9789081359245; Publicatiedatum: 01/06/2013; Uitgever: De Argumentenfabriek; Titel Reeks: Helder denken; Suzanne Wuesten: Hoe we onszelf voor de gek houden. Het abc van denkfouten.

19:53 Gepost door Marc van Impe | Permalink | Commentaren (0)

De commentaren zijn gesloten.